نشانه‌ها و دلایل لجبازی در کودکان سندروم داون را بشناسید!

یکی از مشکلات و اختلالات رفتاری شایعی که والدین این بچه‌ها با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، اختلال لجبازی در کودکان سندروم داون است.

کد خبر: ۱۲۵۸۸۵۹

تاریخ: ۲۲ شهريور ۱۴۰۳ - ۲۰:۰۰

پاکوبیدن

جیغ و داد کردن

بهانه گرفتن

پرخاشگری کلامی و فیزیکی

همه نشانه‌های لجبازی در کودکان سندرم داون هستند که می‌توانند صبر والدین را تمام کند. لجبازی در این کودکان می‌تواند دلایل مختلفی مثل:

روند طبیعی رشد کودک

عوامل محیطی مثل محیط استرس‌زا

علل روانشناختی مثل تجربه احساسات مختلف

و …

داشته باشد. برای کنترل لجبازی، والدین می‌توانند از راهکارهایی مانند:

نشان دادن عشق و حمایت

آموزش

انتخاب یک سبک فرزند پروری مثبت

لجبازی در کودکان سندروم داون شامل چه رفتارهایی است؟

علائم و نشانه‌های لجبازی در بچه‌های سندروم داون دقیقاً شبیه به سایر کودکان است؛ چیزی که متفاوت است، شدت بروز رفتارهای لجبازانه و نحوه کنترل و مدیریت کردن آن است.

مثلاً ممکن است اگر با کودک‌تان به خرید می‌روید، یک‌دفعه روی زمین بنشیند و هرچه اصرار کنید از جایش بلند نشود. یا در مدرسه، از انجام تکالیفش شانه خالی کند. یا مثلاً اگر از او بخواهید در انجام یک کار ساده در خانه (مثلاً چیدن میز غذا) به شما کمک کند، طوری رفتار کند که انگار اصلاً صدای شما را نشنیده است!

در کل،‌ لجبازی در کودکان سندروم داون می‌تواند با این نشانه‌ها همراه باشد:

گریه و زاری با صدای بلند

جیغ کشیدن و داد و بیداد کردن

مخالفت و بی‌توجهی به درخواست‌های والدین یا مراقبان

پرخاشگری کلامی یا جسمی

پرتاب کردن وسایل خانه یا اسباب‌بازی‌ها

کوبیدن پا به زمین و…

علت لجبازی در کودکان سندروم داون چیست؟

بخش بزرگی از لجبازی در کودکان سندروم داون به ویژگی‌های ذاتی این اختلال ژنتیکی بر می‌گردد؛ یعنی اغلب کودکان سندروم داون ذاتاً لجباز هستند. چرا؟

حالا یا به دلیل سرعت کند یادگیری و رشد شناختی، حسی، انتزاعی و…، یا به دلیل مشکلات جسمی و فیزیکی و استرس و اضطراب ناشی از آن.

البته بعضی از دلایل لجبازی هم می‌تواند مربوط به عوامل محیطی باشد. در کل، ریشه لجبازی در بچه‌های سندروم داون به یک یا چند مورد از این عوامل برمی‌گردد:

۱ـ فرایند رشد و تکامل کودک

همان‌طور که اشاره کردیم، فرایند رشد و تکامل جسمانی و ذهنی این بچه‌ها نسبت به کودکانی که درگیر این سندروم نیستند، آهسته‌تر پیش می‌رود.

همین تاخیر در رشد ذهنی، باعث می‌شود که این کودکان از نظر نحوه تفکر، استدلال، قدرت تصمیم‌گیری و درک مسائل متفاوت از دیگران باشند و با مشکلاتی از قبیل بی‌توجهی یا بازه کوتاه توجه، قدرت یادگیری ضعیف، رفتارهای تکانشی و… درگیر شوند.

اجازه دهید مثال بزنیم؛ مثلاً یک کودک ۷ ساله که درگیر این اختلال ژنتیکی نیست، تقریباً مفهوم استقلال را به‌‌خوبی می‌شناسد یا می‌تواند راجع‌به برخی مسائل اظهار نظر کند؛ ولی یک کودک سندروم داون ۷ ساله به دلیل سرعت کند رشد هنوز به این مرحله نرسیده است.

یا مثلاً کودکان سندروم داون در این سن، هنوز درکی از قوانین و مقررات، باید‌ها و نبایدها و بکن نکن‌ها ندارند و خود این عوامل می‌تواند منجر به بروز رفتارهای لجبازانه در آن‌ها شود.

مشکلات جسمانی هم همین‌طور؛ کودکان سندروم داون ممکن است به دلیل درگیری با یک نقص یا بیماری فیزیکی، کم‌حوصله، بهانه‌گیر و لجبازتر از دیگران باشند.

۲ـ عوامل محیطی

آموزش کودکان سندروم داون مهم‌تر از چیزی است که فکرش را می‌کنید. اگر با این کودکان مهارت‌های مختلف مثل تصمیم‌گیری، تمرکز و انواع مهارت‌های اجتماعی را تمرین نکنید یا برای آموزش آن‌ها از کاردرمانگر کمک نگیرید، در محیطی رشد می‌کنند که برای کنترل رفتارهایشان، آموزش‌های لازم به آن‌ها داده نشده است. این امر نیز می‌تواند منجر به بروز لجبازی در آن‌ها شود.

در ضمن قرار گرفتن این کودکان در فضای‌های پرتنش، منفی و نا‌آرام، سطح استرس و اضطراب آن‌ها را بالا می‌برد و منجر به لجبازی می‌شود.

۳ـ علل روان‌شناختی

کودکان سندروم داون هم مثل هر کس دیگری، احساسات مختلفی مثل خشم، ناامیدی، ترس، عشق، شادی، ناراحتی و… را تجربه می‌کنند و یک‌سری نقاط ضعف و قوت دارند.

از آنجایی که اغلب این بچه‌ها در یک روتین مشخص رشد می‌کنند و بزرگ می‌شوند، بر هم خوردن این روتین به هر نحوی و اتفاقات خارج از چارچوب می‌تواند باعث ایجاد احساسات منفی در آن‌ها مثل ترس، اضطراب و خشم شود و برای مقابله با این احساسات، راه لجبازی را پیش بگیرند.

علاوه بر این سه عامل، یک‌سری عوامل هم وجود دارند که صرف نظر از سن و اختلالات زمینه‌ای کودک، باعث بروز لجبازی در آن‌ها می‌شود:

توقعات بیش از توان کودک

مقایسه کودک با همسالان

بیش از حد دستور دادن و امر و نهی کردن

نبود الگوی تربیتی مناسب

اختیار و آزادی عمل کافی ندادن به کودک

ابزار وجود و نشان دادن هویت

خب تا اینجا درباره نشانه و علت‌های لجبازی در کودکان سندروم داون صحبت کردیم؛ حالا بیایید ببینیم باید با لجبازی کودک چه کنیم و در برابر این بچه‌ها چه رفتار و استراتژی‌ای داشته باشیم.

روش‌هاى برخورد با لجبازى کودکان سندروم داون

در این بخش چند راهکار و نکته مهم برای درمان و مدیریت لجبازی در کودکان سندروم داون آورده‌ایم که عمل به آن‌ها توسط والدین، کاردرمانگرها و مراقبان، در کاهش لجبازی کودک موثر است.

۱ـ حمایت‌تان را به کودک نشان دهید

یکی از دلایل زمینه‌ای لجبازی در کودکان، نادیده گرفتن و توجه ناکافی به آن‌هاست. اگر دقت کرده باشید اغلب کودکان سندروم داون به‌شدت حساس و عاطفی‌اند و نادیده گرفتن، وقت نگذاشتن و بی‌توجهی به کارها و خواسته‌های آن‌ها، بیشتر از سایر کودکان تحت تاثیرشان قرار می‌دهد.

یکی از راهکارهای موثر در کم‌تر شدن لجبازی این کودکان، نشان دادن دائمی عشق و حمایت‌تان از آن‌هاست.

با کارهای کوچکی مثل بغل کردن، بوسیدن، صحبت کردن با کودک و شنیدن حرف‌ها و ناراحتی‌هایش و توجه کافی به او در هر زمینه‌ای، می‌توانید دوست داشتن و حمایت‌تان از کودک را به او نشان دهید.

البته این را هم بگوییم که این حمایت و توجه باید به شکل یک روتین هر روز تکرا شود، نه فقط موقع لجبازی! اتفاقاً تجربه نشان داده که ناز و نوازش کردن کودک هنگام لجبازی، او را لوس و لجبازتر می‌کند.

۲ـ مهارت‌های اجتماعی و حل مسئله را به کودک بیاموزید

مطالعات مختلفی روی تاثیر آموزش مهارت‌های اجتماعی بر مهارت‌های زندگی روزمره کودکان سندرم داون انجام شده است. نتیجه همه آن‌ها این بوده که آموزش مهارت‌های اجتماعی مختلف مثل کنترل خشم، سازگاری با تغییرات، حل مسئله و اینکه چگونه برای موقعیت‌های دشوار، راه‌حل‌های مناسبی پیدا کند و… نقش چشمگیری در کاهش رفتارهای لجبازانه این کودکان و بهبود کیفیت زندگی رومزه آن‌ها دارد.

ناگفته نماند که در برخی موارد، ممکن است نیاز باشد که از کمک متخصصان مانند روانشناس یا کاردرمانگر برای آموزش این مهارت‌ها به کودک استفاده کنید.

۳ـ توقع و انتظارات بی‌جا از کودک‌تان نداشته باشید

کودک سندروم داون ممکن است به دلیل تأخیر در رشد و تکامل جسمی و عصبی‌‌اش، در برخی از زمینه‌ها دچار مشکل باشد. مثلاً ممکن است تشخیص واج‌‌ها برای او دشوار باشد، از پس شمارش اعداد برنیاید، بازه توجه کوتاهی داشته باشد و با کوچک‌ترین اتفاق تمرکزش به هم بخورد، یا در کارهای ساده رومزه مثل غذا خوردن، دستشویی رفتن، لباس پوشیدن و… مشکل داشته باشد.

خب اگر شما بدون در نظر گرفتن این شرایط و توانایی‌های کودک‌تان، کارهایی بیش از توان و ظرفیت او انتظار داشته باشید، طبیعتاً کودک احساس ناکامی و ناکافی بودن می‌کند و دست به رفتارهای لجبازانه می‌زند.

پس کودک‌تان را با همه نقص‌هایش بپذیرید و با درخواست‌ها و توقعات بی‌جا به آتش لجبازی آن‌ها دامن نزنید!

۴ـ سبک فرزندپروری مثبت و یکسانی داشته باشید

خیلی مهم است که برای درمان لجبازی کودکان سندروم داون، والدین (پدر و مادر)، مراقبان و کاردرمانگران روش تربیتی یکسانی داشته باشند. مثلاً رفتارهای خوب و مورد تایید و محدودیت‌ها و رفتارهای بد باید از سمت همه این افراد یکی باشد. روش‌های تربیتی، انتظارات، قوانین و بایدها و نبایدهای مختلف، کودک را برای شناخت رفتارهای خوب و بد گیج و لجبازی او را شدیدتر می‌کند.

نکته: روش‌های تربیتی مثبت مثل تشویق رفتارهای مثبت، محرومیت موقت به‌خاطر انجام رفتارهای بد برای کاهش لجبازی کودک موثر است.

۵ـ روی کمک روان‌شناس حساب کنید

برای درمان لجبازی شدید کودک سندروم داون بهتر است از یک روان‌شناس حرفه‌ای هم کمک بگیرید. این کودکان معمولاً بیشتر از دیگران اختلالاتی مثل اضطراب، افسردگی، وسواس فکری و… را تجربه می‌کنند.

گاهی اوقات ارتباط لجبازی با این اختلالات، یک ارتباط دوسویه است؛ یعنی هم لجبازی می‌تواند باعث تشدید علائم اضطراب و افسردگی و… شود، هم برعکس.

پس بهتر است با یک مشاور یا روان‌شناس کودک هم مشورت کنید و اگر لازم بود، به تشخیص درمانگر، از روش‌های درمانی دارویی هم در کنار این راهکارها بهره ببرید.

کلام آخر

لجبازی در کودکان سندروم داون معمولاً پوشش و سپری در برابر عواملی مثل استرس، ترس، خشم، بی‌حوصلگی، و … است.

همان‌طور که در این مقاله گفتیم، کودکان مبتلا به سندروم داون، از نظر رشد عصبی با کودکان دیگر تفاوت‌هایی دارند و همین عامل می‌تواند باعث ایجاد اختلال در فرایند یادگیری و درک رفتار مناسب در موقعیت‌های مختلف شود و مشکلات رفتاری از جمله لجبازی را افزایش دهد.

این نکته را هم فراموش نکنید که هر کودکی خاص و منحصربه‌فرد است و نقاط قوت و ضعف خودش را دارد؛ پس استراتژی شما برای کنترل لجبازی در بچه‌های سندروم داون به سن لجبازی در کودکان، توانایی‌ها و خلق‌و‌خوی او و محل بروز رفتارهای لجبازانه (خانه، مدرسه، خیابان، مهمانی و…) بستگی دارد.