بررسی کارنامه صادرات و واردات ایران در نیم‌سال اول ۱۴۰۲

چرا تراز تجاری شش ماهه کشور به منفی ۶ میلیارد دلار رسید؟

بانک مرکزی تاکید داشته است: بروز کسری بازرگانی گمرکی بیش از هر چیز ریشه در تحولات قیمت‌های جهانی کالا‌های صادراتی و وارداتی دارد، به طوری که ارزش هر تن کالای صادراتی در شش ماهه سال، برابر ۳۵۶ دلار بوده که در مقایسه با رقم شش ماهه سال قبل، معادل ۲۳.۹ درصد کاهش را نشان می‌دهد.

کد خبر: ۱۲۰۰۲۵۵

تاریخ: ۰۱ آبان ۱۴۰۲ - ۱۸:۰۰

به گزارش تابناک اقتصادی؛ یکی از موضوعات مهم در اقتصاد، تراز تجاری است؛ شاخصی که می‌تواند بر روند پیش بینی پذیری بازار ارز نیز تاثیرگذار باشد؛ اما این شاخص در مدت شش ماهی که از سال جاری گذشته، قابل قبول نبوده و به محدوده منفی شش میلیارد دلار رسیده است. حال در این باره بانک مرکزی شفاف سازی کرده تا مشخص شود دلیل این روند نزولی چه بوده است.

بانک مرکزی در گزارشی با تیتر "بررسی تحولات تجاری کشور در نیمه نخست سال ۱۴۰۲" در خصوص موضوع مورد اشاره بیان داشته است: بر اساس گزارش تحلیل مقدماتی، بازرگانی خارجی گمرکی در شش ماهه سال جاری، به میزان ۶۷.۷ میلیون تن کالا به ارزش ۲۴.۱ میلیارد دلار کالا به کشور‌های مختلف صادر شده است که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ به لحاظ وزنی ۲۹.۱ درصد افزایش و از نظر ارزشی ۲.۶ درصد کاهش نشان می‌دهد.

در دوره مورد نظر معادل ۱۷.۶ میلیون تن کالا به ارزش ۳۰.۴ میلیارد دلار کالا به کشور وارد شده است که نسبت به دوره مشابه در سال ۱۴۰۱ به ترتیب ۶.۹ و ۱۱.۶ درصد افزایش نشان می‌دهد. بر همین اساس کسری تراز بازرگانی گمرکی در شش ماهه اول سال جاری، معادل ۶.۳ میلیارد دلار بوده  که معادل ۱۱.۵ درصد کل ارزش بازرگانی خارجی گمرکی بوده است.

بانک مرکزی تاکید داشته است: بروز کسری بازرگانی گمرکی، بیش از هر چیز ریشه در تحولات قیمت‌های جهانی کالا‌های صادراتی و وارداتی دارد؛ به طوری که ارزش هر تن کالای صادراتی در شش ماهه سال جاری، برابر ۳۵۶ دلار بوده که در مقایسه با رقم شش ماهه سال ۱۴۰۱ معادل ۲۳.۹ درصد کاهش نشان می‌دهد. این در حالی است که طی همین دوره، ارزش هر تن کالای وارداتی معادل ۱۷۲۹ دلار بوده که نسبت به رقم مشابه سال ۱۴۰۱ معادل ۸.۴ درصد افزایش نشان می‌دهد.

همچنین تحولات شاخص قیمت کالا‌های اولیه در بازار‌های جهانی موید آن است که طی شش ماهه اول سال جاری، شاخص قیمت کالا‌های اولیه (۱۰۰=۲۰۱۶) نسبت به دوره مشابه در سال ۱۴۰۱ به میزان ۲۹.۶ درصد کاهش نشان می‌دهد. در این میان، شاخص قیمت گروه "فلزات پایه (شامل آلومینیوم، قلع، آهن، نیکل و روی) " و شاخص قیمت گروه "کود‌ها شامل اوره، پتاس و کود دی آمونیوم فسفات (DAP) " در دوره مورد بررسی در مقایسه با شش ماهه سال ۱۴۰۱ به ترتیب به میزان ۵.۳ و ۳۹.۰ درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین شاخص قیمت گروه "سوخت (انرژی) شامل نفت خام، گاز طبیعی، زغال سنگ و پروپان" در شش ماهه اول سال ۱۴۰۲ در مقایسه با دوره مشابه سال ۱۴۰۱ به میزان ۴۴.۹ درصد کاهش نشان می‌دهد.

از سوی دیگر، بررسی قیمت متانول، به عنوان یکی از اقلام مهم صادراتی پتروشیمی کشور، در بازار‌های جهانی حاکی از آن است که قیمت این محصول پتروشیمی در ابتدای سال ۱۴۰۲ (Mar ۲۱، ۲۰۲۳) برابر ۲۴۴۳.۰ یوان چین به ازای هر تن بوده که در ۲۲ خرداد (Jun ۱۲، ۲۰۲۳) به رقم ۲۰۲۸.۵ یوان (معادل ۱۷.۰ درصد کاهش) کاهش یافته است؛ هرچند شاخص مزبور با یک روند افزایشی در سه ماهه دوم سال ۱۴۰۲ تا پایان شهریور سال ۱۴۰۲ (sep ۲۲، ۲۰۲۳) به رقم ۲۵۴۷.۴ یوان چین به ازای هر تن (معادل ۲۵.۶ درصد افزایش) رسیده که در مجموع تغییرات مزبور باعث شده تا قیمت این محصول در پایان شهریور نسبت به ابتدای سال ۱۴۰۲ معادل ۴.۳ درصد رشد داشته باشد.

در این ارتباط لازم به اشاره است که بر اساس آمار گمرک ج. ا. ایران در شش ماهه اول سال ۱۴۰۲ به میزان ۴.۸ میلیون تن متانول به ارزش حدودی ۱.۰۳ میلیارد دلار به خارج از کشور صادر شده است که در مقایسه با رقم مشابه سال ۱۴۰۱ به لحاظ وزنی معادل ۰.۸ درصد افزایش و از نظر ارزشی به میزان ۲۲.۱ درصد کاهش نشان می‌دهد؛ بنابراین، ارزش هر تن متانول صادر شده در شش ماهه سال ۱۴۰۲ معادل ۲۸۲.۵ دلار در هر تن بوده که نسبت به رقم مشابه سال قبل ۲۲.۷ درصد کاهش نشان می‌دهد.

همچنین بر اساس آمار گمرک ج. ا. ایران در شش ماهه اول سال ۱۴۰۲ به میزان ۲۲.۹ میلیون تن محصولات پتروشیمی به ارزش حدودی ۹ میلیارد دلار به خارج از کشور صادر شده است که نسبت به رقم مشابه سال ۱۴۰۱، به لحاظ وزنی ۲۲ درصد رشد و از نظر ارزشی ۱۲.۷ درصد کاهش نشان می‌دهد. بر همین اساس ارزش هر تن کالای صادراتی پتروشیمی در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۲ در مقایسه با دوره مشابه سال ۱۴۰۱ بالغ بر ۲۸.۵ درصد کاهش نشان می‌دهد.

بانک مرکزی در ادامه بیان داشته است: هرچند قیمت کالا‌های اولیه وارداتی نظیر جو، ذرت، روغن پالم و دانه‌های روغنی در بازار‌های جهانی نیز با کاهش همراه بوده است، لیکن در این میان برخی کالا‌ها نظیر برنج سفید تایلندی با ۵ درصد شکسته با افزایش قیمت نیز همراه بوده است. علاوه بر این، بررسی ترکیب ارزش واردات کالای گمرکی به تفکیک گروه‌های کالایی موید آن است که بیش از ۳۵ درصد ارزش واردات کالا‌های گمرکی در این دوره را گروه "ماشین‌آلات و لوازم حمل و نقل" به خود اختصاص می‌دهد که جزو کالا‌های با ارزش افزوده بالا محسوب می‌شود و دست‌کم نمی‌توان برای این اقلام کاهش قیمتی متصور بود.

نکته قابل ذکر در خصوص تراز بازرگانی خارجی گمرکی این است که بررسی روند صادرات و واردات گمرکی سال‌های مختلف نشان می‌دهد که تراز بازرگانی گمرکی کشور عموماً منفی بوده و به عبارتی در بازرگانی خارجی گمرکی عمدتاً با کسری روبه رو بوده‌ایم که این کسری از محل صادرات نفتی پوشش داده شده است. به گونه‌ای که بخشی از واردات گمرکی را کالا‌های اساسی تشکیل می‌دهد که مطابق قوانین و مقررات و به واسطه کنترل قیمت و حفظ سطح معیشت مردم با نرخ‌های ترجیحی وارد می‌شوند و ارز مورد نیاز واردات آن‌ها از محل سهم دولت از صادرات نفت، میعانات گازی و خالص صادرات گاز طبیعی است و در ارزیابی تاثیر تراز بازرگانی کالایی بر بازار ارز بایستی به این مهم نیز توجه بیشتر شود؛ چراکه بخش قابل توجهی از درآمد‌های ارزی کشور از محل صادرات نفت و گاز حاصل می‌شود که در تراز بازرگانی گمرکی لحاظ نمی‌گردد.

در این ارتباط لازم به اشاره است که تراز حساب کالای جدول تراز پرداخت‌ها در سه ماهه اول سال جاری به میزان ۶.۲ میلیارد دلار مازاد داشته است. همچنین صادرات نفتی به عنوان منبع اصلی تأمین ارز واردات کالا‌های اساسی، طی شش ماهه اول سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ افزایش یافته است.

سیاستگذار پولی و ارزی معتقد است: "تحولات مثبت در حوزه صادرات نفتی در حالی رخ داده که به رغم کاهش قیمت نفت در بازار‌های جهانی، میزان فروش نفت افزایش چشمگیری داشته که نشانگر موفق بودن سیاستهای خارجی دولت سیزدهم در راستای مذاکرات و رفع تحریم هاست. "