تکنوناسیونالیسم بدیل جهانی‌سازی

فرشید‭ ‬فرحناکیان *

کد خبر: ۱۱۵۲۳۰۲

تاریخ: ۰۷ آذر ۱۴۰۱ - ۱۱:۱۳

اجـلاس‭ ‬اخیر‭ ‬وزرای‭ ‬تجـارت‭ ‬گروه‭ ‬۲۰ ‭ (‬G20‭) ‬در‭ ‬بالی‭ ‬اندونزی‭ ‬تحت‭ ‬تاثیر‭ ‬اختلافات‭ ‬شدید‭ ‬بـر‭ ‬سـر‭ ‬تهاجـم‭ ‬روسـیه‭ ‬بـه‭ ‬اوکرایـن‭ ‬بـدون‭ ‬انتشـار‭ ‬بیانیـه‭ ‬مشـترکی‭ ‬پایـان‭ ‬یافـت‭. ‬

طرفهای‭ ‬غربی‭ ‬خواستار‭ ‬محکومیت‭ ‬تجـاوز‭ ‬روسیه‭ ‬بودند؛ ‬امــا‭ ‬کشورهای‭ ‬درحال‌توســعه‭ ‬بــا‭ ‬ذکــر‭ ‬ایــن‭ ‬موضــوع‭ ‬در‭ ‬اعلامیه‭ ‬پایانی‭ ‬موفقیتی‭ ‬نداشتند‭. ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬اندونزی‭ ‬به‌عنــوان‭ ‬میزبــان‭ ‬و‭ ‬رئیس‭ ‬دوره‌ای‭ ‬اجلاس‭ ‬گروه‭ ‬۲۰‭ ‬بیانیــه‌ای‭ ‬منتشر‭ ‬کرد‭. ‬در‭ ‬ایـن‭ ‬بیانیـه‭ ‬۵‭ ‬اولویتـی‭ ‬کـه‭ ‬کارشناسـان‭ ‬تجـاری‭ ‬کشورهای‭ ‬گروه‭ ‬۲۰‭ ‬پیش‌ازایـن‭ ‬بـر‭ ‬سـر‭ ‬آن‭ ‬تفاهـم‭ ‬کـرده‭ ‬بودنـد، ‭ ‬مورداشاره‭ ‬قـرار‭ ‬گرفـت‭. ‬ایـن‭ ‬اولویت‌ها‭ ‬شـامل‭ ‬اصلاحـات‭ ‬در‭ ‬سـازمان‭ ‬تجـارت‭ ‬جهانـی، ‭ ‬رویکـرد‭ ‬چندجانبـه‭ ‬بـه‭ ‬صنعتی‌شـدن، ‭ ‬تجـارت‭ ‬دیجیتـال‭ ‬و‭ ‬واکنش‭ ‬به‭ ‬بیماری‭ ‬همه‌گیـر‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬اهـداف‭ ‬توسـعه‭ ‬پایـدار‭ ‬سـازمان‭ ‬ملـل‭ ‬اسـت‭. ‬وزرای‭ ‬دارایـی‭ ‬گــروه‭ ‬۲۰همچنیـن‭ ‬در‭ ‬دیـدار‭ ‬در‭ ‬مـاه‭ ‬ژوئیـه‭ ‬۲۰۲۲‭ ‬بـر‭ ‬سـر‭ ‬بیانیـه‭ ‬مشـترکی‭ ‬بـه‭ ‬توافق‭ ‬نرسیدند‭. ‬حتـی‭ ‬کشورهای‭ ‬غربی‭ ‬کوشیدند‭ ‬از‭ ‬دعـوت‭ ‬از‭ ‬رئیس‌جمهـور‭ ‬روسیه‭ ‬بـه‭ ‬اجلاس‭ ‬سـران‭ ‬گـروه‭ ‬۲۰‭ ‬کـه‭ ‬۱۵‭ ‬نوامبر‭ ‬۲۰۲۲‭ ‬در‭ ‬بالی‭ ‬اندونزی‭ ‬برگزار‭ ‬می‌شد‭ ‬جلوگیری‭ ‬نمایند؛ ‭ ‬امـا‭ ‬فشـارهای‭ ‬چیـن‭ ‬موجـب‭ ‬شـده‭ ‬فعلاً‭ ‬ایـن‭ ‬موضـوع‭ ‬از‭ ‬دستور‭ ‬کار‭ ‬حـذف‭ ‬شـود‭. ‬

اخیــراً‭ ‬گروهی‭ ‬از‭ ‬نمایندگان‭ ‬دموکرات‭ ‬و‭ ‬جمهوری‌خواه‭ ‬کنگــره‭ ‬آمریکا‭ ‬از‭ ‬جـو‭ ‬بایــدن‭ ‬خواسته‌اند‭ ‬تــا‭ ‬فرمانــی‭ ‬اجرایــی‭ ‬بــرای‭ ‬تقویــت‭ ‬نظــارت‭ ‬بــر‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬شرکت‌ها‭ ‬و‭ ‬افــراد‭ ‬آمریکایــی‭ ‬در‭ ‬چیــن‭ ‬و‭ ‬ســایر‭ ‬کشــورها‭ ‬صــادر‭ ‬کنـد‭. ‬قانون‌گذارانی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬نانسی‭ ‬پلوسی‭ ‬رئیس‭ ‬مجلس‭ ‬نمایندگان، ‭ ‬چاک‭ ‬شومر‭ ‬رهبر‭ ‬اکثریت‭ ‬سنا‭ ‬و‭ ‬سناتور‭ ‬جمهوری‌خواه‭ ‬جان‭ ‬کورنین‭ ‬از‭ ‬بایــدن‭ ‬خواســتند‭ ‬تــا‭ ‬دستوری‭ ‬صادر‭ ‬کند‭ ‬تــا‭ ‬از‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬انعطاف‌پذیری‭ ‬زنجیره‭ ‬تامین‭ ‬آمریکا‭ ‬در‭ ‬سرمایه‌گذاری‌های‭ ‬خارجــی‭ ‬بــرای‭ ‬دشمنان‭ ‬خارجی‭ ‬محافظت‭ ‬کنــد‭. ‬کنگره‭ ‬در‭ ‬حـال‭ ‬بررسـی‭ ‬قانونـی‭ ‬اسـت‭ ‬کـه‭ ‬بـه‭ ‬دولـت‭ ‬ایالات‌متحده، ‭ ‬اختیـارات‭ ‬جدیـدی‭ ‬می‌دهد‭ ‬تـا‭ ‬میلیاردها‭ ‬دلار‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬خارجـی‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬در‭ ‬چیـن‭ ‬را‭ ‬مسدود‭ ‬کند‭. ‬ایـن‭ ‬گـروه‭ ‬از‭ ‬اعضـای‭ ‬کنگـره‭ ‬تـداوم‭ ‬تعلـل‭ ‬دولـت‭ ‬بایـدن‭ ‬در‭ ‬صـدور‭ ‬ایـن‭ ‬فرمـان‭ ‬اجرایـی‭ ‬را‭ ‬علیـه‭ ‬امنیـت‭ ‬ملـی‭ ‬آمریـکا‭ ‬برشمرده‌اند‭. ‬ایــن‭ ‬اعضای‭ ‬کنگره‭ ‬نگران‌اند‭ ‬کــه‭ ‬تداوم‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬شرکت‌های‭ ‬آمریکایــی‭ ‬در‭ ‬چیــن، ‭ ‬به‌ویژه‭ ‬در‭ ‬حــوزه‭ ‬تولیـد‭ ‬محصولات‭ ‬حسـاس‭ ‬همچـون‭ ‬میکروچیپ‌هـا، ‭ ‬وابستگی‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬بـه‭ ‬چیـن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬ایـن‭ ‬حوزه‌ها‭ ‬تداوم‭ ‬بخشد‭. ‬بااین‌حال‭ ‬کاخ‭ ‬سفید‭ ‬هنـوز‭ ‬دراین‌باره‭ ‬تصمیمی‭ ‬نگرفته‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬سـوی‭ ‬دیگـر‭ ‬چیـن‭ ‬این‭ ‬اقدامات‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬ایجاد‭ ‬تنش‭ ‬در‭ ‬زنجیره‌های‭ ‬ارزش‭ ‬جهانـی‭ ‬و‭ ‬علیـه‭ ‬منافـع‭ ‬مـردم‭ ‬چیـن‭ ‬و‭ ‬آمریکا‭ ‬برشمرده‭ ‬است‭. ‬

با‭ ‬این‭ ‬اوصاف، ‭ ‬جنگ‭ ‬روسیه، ‭ ‬جنگی‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬نبردی‭ ‬برای‭ ‬تصرف‭ ‬خاک‭ ‬اوکراین‭ ‬است‭ ‬اگر‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬هدف‭ ‬ساخت‭ ‬‮ «‬دژ‭ ‬چین»؛ ‭ ‬یعنی‭ ‬مهندسی‭ ‬مجدد‭ ‬دومین‭ ‬اقتصاد‭ ‬بزرگ‭ ‬جهان، ‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬حاکمیت‭ ‬شِی‭ ‬جین‌پینگ‭ ‬تحلیل‭ ‬گردد‭. ‬این‭ ‬استراتژی‭ ‬دارای‭ ‬مولفه‌های‭ ‬مختلفی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬تحقق‭ ‬آن‭ ‬سال‌ها‭ ‬زمان‭ ‬می‌برد‭. ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬فناوری، ‭ ‬هدف‭ ‬تقویت‭ ‬نوآوری‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬داخلی‌سازی‭ ‬جنبه‌های‭ ‬استراتژیک‭ ‬زنجیره‭ ‬تامین‭ ‬است؛ ‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬انرژی، ‭ ‬هدف‭ ‬گسترش‭ ‬تولید‭ ‬انرژی‌های‭ ‬تجدیدپذیر‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬وابستگی‭ ‬به‭ ‬نفت‭ ‬و‭ ‬گاز‭ ‬وارداتی‭ ‬است؛ ‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬غذا، ‭ ‬مسیر‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬خودکفایی‭ ‬شامل‭ ‬احیای‭ ‬صنعت‭ ‬داخلی‭ ‬دانه‌هاست‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬مسائل‭ ‬مالی، ‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬تبدیل‌شدن‭ ‬دلار‭ ‬آمریکا‭ ‬به‭ ‬سلاح‭ ‬جلوگیری‭ ‬شود‭. ‬

چنین‭ ‬تغییراتی‭ ‬بسیار‭ ‬فراگیر‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬چالشی‭ ‬آشکار‭ ‬برای‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬شرکت‌های‭ ‬چندملیتی‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬می آورند؛ ‭ ‬زیرا‭ ‬آن‌ها‭ ‬بخش‭ ‬بزرگی‭ ‬از‭ ‬رشد‭ ‬جهانی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬مدیون‭ ‬بازار‭ ‬بزرگ‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬روسیه‭ ‬هستند‭. ‬این‭ ‬تقابل، ‭ ‬سبب‭ ‬تغییر‭ ‬سیاست های‭ ‬کلانی‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬دهه ها‭ ‬در‭ ‬دستور‭ ‬کار‭ ‬جهانی‭ ‬قرار‭ ‬داشت‭. ‬این‭ ‬تقابل‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬تضعیف‭ ‬تجارت‭ ‬آزاد، ‭ ‬اختلال‭ ‬در‭ ‬زنجیره‭ ‬ارزش‭ ‬جهانی‭ ‬و‭ ‬تشدید‭ ‬ناامنی‭ ‬انرژی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬ ‬

۱‭ ‬) جهانی‌سازی‭ ‬بدیل‭ ‬ناسیونالیسم

دولت‭ ‬بایدن‭ ‬اخیــراً‭ ‬مجموعه‭ ‬گسترده‌ای‭ ‬از‭ ‬کنترل‌های‭ ‬صادراتی‭ ‬جدید‭ ‬را‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭. ‬بخش‭ ‬کلیدی‭ ‬این‭ ‬کنترل‌های‭ ‬جدید‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬قطع‭ ‬دسترسی‭ ‬چیــن‭ ‬به‭ ‬میکروچیپ‌های‭ ‬پیشرفته‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬نقطه‭ ‬از‭ ‬جهان‭ ‬با‭ ‬تجهیزات‭ ‬آمریکایی‭ ‬ساخته‭ ‬می‌شوند‭ ‬اعمال‌شده‭ ‬است‭. ‬برخی‭ ‬از‭ ‬ایــن‭ ‬محدودیت‌ها‭ ‬به‌سرعت‭ ‬اجرایی‭ ‬می‌شوند‭ ‬و‭ ‬برخی‭ ‬دیگر‭ ‬طی‭ ‬سال‭ ‬۲۰۲۳‭ ‬اجرایی‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬مجموعه‭ ‬اقدامات‭ ‬می‌تواند‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬تغییر‭ ‬در‭ ‬سیاست‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬انتقال‭ ‬فناوری‭ ‬به‭ ‬چین‭ ‬از‭ ‬دهـه‭ ‬۱۹۹۰‭ ‬باشد‭. ‬سنجش‭ ‬آثار‭ ‬این‭ ‬اقدامات‭ ‬هنوز‭ ‬دشوار‭ ‬است، ‭ ‬اما‭ ‬برخی‭ ‬کارشناسان‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬ضربـه‭ ‬سـختی‭ ‬بـه‭ ‬صنایع‭ ‬پیشرفته‭ ‬چین‭ ‬می‌دانند‭ ‬و‭ ‬مدعی‌اند‭ ‬که‭ ‬باعث‭ ‬عقب‌گرد‭ ‬صنعتی‭ ‬چین‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬

در‭ ‬چنین‭ ‬وضعیتی‭ ‬چگونه‭ ‬می‌توان‭ ‬یک‭ ‬نظام‭ ‬بین‌المللی‭ ‬همکاری‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بحبوحه‭ ‬مبارزات‭ ‬ژئوپلیتیک‭ ‬حفظ‭ ‬کرد؟ ‭ ‬آیا‭ ‬نظام‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬حقوقی‭ ‬بین‌الملل‭ ‬می‌تواند‭ ‬از‭ ‬ژئوپلیتیک‭ ‬گسسته‭ ‬امروزی‭ ‬جان‭ ‬سالم‭ ‬به‭ ‬در‭ ‬ببرد؟ ‭ ‬پل‭ ‬تاکر‭ (‬Paul‭ ‬Tucker‭) ‬؛ ‭ ‬اقتصاددان‭ ‬انگلیسی‭ ‬و‭ ‬استاد‭ ‬دانشگاه‭ ‬هاروارد، ‭ ‬در‭ ‬کتاب‭ ‬اخیرالانتشارش‭ (‬۱۷‭ ‬آبان‭ ‬۱۴۰۱‭) ‬‮ «‬ناسازگاری‭ ‬جهانی‮» ‬‭ (‬Global‭ ‬Discord‭) ‬ تلاش‭ ‬دارد‭ ‬پیدا‭ ‬کردن‭ ‬سیستمی‭ ‬پایدار‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬همکاری‭ ‬بین‌المللی‭ ‬بین‭ ‬کشورهای‭ ‬دموکرات‭ ‬با‭ ‬کشورهایی‭ ‬با‭ ‬روش‭ ‬حکمرانی‭ ‬متفاوت‭ ‬شرح‭ ‬دهد؛ ‭ ‬به‌نحوی‌که‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬اصول‭ ‬خود‭ ‬خیانت‭ ‬نکرده‭ ‬باشند‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬نظام‭ ‬بین‌الملل‭ ‬فرو‭ ‬نپاشد‭. ‬تاکر‭ ‬در‭ ‬فصل‭ ‬اول‭ ‬و‭ ‬دوم‭ ‬کتاب‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬تشریح‭ ‬دوره‭ ‬اول‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬و‭ ‬عواملی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬ایجاد‭ ‬و‭ ‬تقویت‭ ‬آن‭ ‬کمک‭ ‬کردند، ‭ ‬می‌پردازد‭ ‬و‭ ‬چگونگی‭ ‬تسری‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬کالا‭ ‬به‭ ‬خدمات‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬انسان‌ها؛ ‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬کمک‭ ‬موتور‭ ‬بخار‭ ‬و‭ ‬کشفیاتی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬کاهش‭ ‬هزینه‭ ‬حمل‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬دریا‭ ‬انجامید‭ ‬را‭ ‬توضیح‭ ‬می‌دهد‭. ‬وی‭ ‬توضیح‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬دوره‭ ‬افول‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬اول‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬با‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬اول‭ ‬به‭ ‬پایان‭ ‬رسید، ‭ ‬با‭ ‬برقراری‭ ‬دوباره‭ ‬کنترل‭ ‬بر‭ ‬تجارت، ‭ ‬مهاجرت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬جریان‭ ‬سرمایه‭ ‬بین‭ ‬کشورها‭ ‬آغاز‭ ‬شد‭. ‬به‭ ‬عقیده‭ ‬او‭ ‬نشانه‌هایی‭ ‬به‌قدر‭ ‬کافی‭ ‬مطمئن‭ ‬برای‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬اولین‭ ‬دوره‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬را‭ ‬نوعی‭ ‬سازوکار‭ ‬خودویرانگر‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬برد‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬مراقب‭ ‬ایجاد‭ ‬دوباره‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬جهان‭ ‬فعلی‭ ‬هم‭ ‬بود‭. ‬این‭ ‬دوره‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬برندگان‭ ‬و‭ ‬بازندگانی‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬آورد‭ ‬که‭ ‬درنهایت‭ ‬تقویت‌کننده‭ ‬جریان‭ ‬پوپولیسم‭ ‬در‭ ‬کشورها‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬رقابت‌های‭ ‬مالی‭ ‬و‭ ‬تسلیحاتی‭ ‬را‭ ‬تقویت‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬اول‭ ‬منتهی‭ ‬شد‭. ‬تاکر‭ ‬درعین‌حال‭ ‬هشدار‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬برقراری‭ ‬کنترل‭ ‬بر‭ ‬تجارت‭ ‬و‭ ‬مهاجرت‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬هم‭ ‬دوباره‭ ‬شاهد‭ ‬هستیم‭ ‬و‭ ‬نشانه‌هایی‭ ‬از‭ ‬تلاش‭ ‬برای‭ ‬برقراری‭ ‬کنترل‭ ‬بر‭ ‬جریان‭ ‬سرمایه‭ ‬هم‭ ‬مشاهده‭ ‬می‌شود‭. ‬درحالی‌که‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬دوم‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬آخر‭ ‬قرن‭ ‬بیستم‭ ‬و‭ ‬اوایل‭ ‬قرن‭ ‬بیست‭ ‬و‭ ‬یکم‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬نشانه‌ها‭ ‬مشاهده‭ ‬نمی‌شود‭. ‬

تاکر‭ ‬در‭ ‬فصل‭ ‬سوم‭ ‬کتاب‭ ‬خود‭ ‬شروع‭ ‬شکل‌گیری‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬دوم‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پایان‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬را‭ ‬بررسی‭ ‬می‌کند‭. ‬در‭ ‬ابتدا‭ ‬اگرچه‭ ‬انقلاب‭ ‬ایجادشده‭ ‬در‭ ‬خط‭ ‬مونتاژ‭ ‬باعث‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬قطعات‭ ‬اولیه‭ ‬بیشتری‭ ‬از‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬وارد‭ ‬شود؛ ‭ ‬اما‭ ‬عمده‭ ‬مراحل‭ ‬تولید‭ ‬ازجمله‭ ‬طراحی‭ ‬مونتاژ‭ ‬و‭ ‬کنترل‭ ‬کیفیت‭ ‬و‭ ‬فروش‭ ‬و‭ ‬بازاریابی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬بیشترین‭ ‬ارزش‌افزوده‭ ‬و‭ ‬مشاغل‭ ‬هر‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬کشور‭ ‬باقی‭ ‬ماند‭. ‬دو‭ ‬اتفاق‭ ‬مهم‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬روند‭ ‬را‭ ‬تغییر‭ ‬دادند‭. ‬اول، ‭ ‬ساخت‭ ‬کانتینرهای‭ ‬بزرگ‭ ‬جعبه‭ ‬مانندی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬کشتی‌های‭ ‬باری‭ ‬استفاده‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬امکان‭ ‬نقل‌وانتقال‭ ‬سریع‭ ‬و‭ ‬مهم‌تر‭ ‬از‭ ‬آن، ‭ ‬سالم‭ ‬کالاها‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬باعث‭ ‬شدند‭ ‬کسب‌وکارهای‭ ‬چندملیتی‭ ‬شکل‭ ‬بگیرد‭ ‬و‭ ‬بتوانند‭ ‬تولید‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬قراردادهای‭ ‬پیمانکاری‭ ‬فرعی‭ ‬به‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬منتقل‭ ‬کنند‭. ‬دومین‭ ‬تغییر، ‭ ‬انقلاب‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬ارتباطات‭ ‬بود‭. ‬دفتر‭ ‬مرکزی‭ ‬یک‭ ‬کارخانه‭ ‬و‭ ‬تولیدی‭ ‬می‌تواند‭ ‬تمام‭ ‬مراحل‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬نقطه‌ای‭ ‬از‭ ‬جهان‭ ‬که‭ ‬قرار‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭ ‬مشاهده‭ ‬و‭ ‬تایید‭ ‬یا‭ ‬رد‭ ‬کند‭. ‬در‭ ‬مرحله‭ ‬بعد، ‭ ‬شرکت‌های‭ ‬خدماتی‭ ‬نیز‭ ‬مانند‭ ‬شرکت‌های‭ ‬تولیدی‭ ‬شروع‭ ‬به‭ ‬انتقال‭ ‬فرآیندهای‭ ‬پشتیبان‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر، ‭ ‬در‭ ‬اروپای‭ ‬شرقی‭ ‬یا‭ ‬آسیا‭ ‬که‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ ‬بسیار‭ ‬ارزان‌تری‭ ‬داشتند، ‭ ‬کردند‭. ‬ادامه‭ ‬این‭ ‬روند‭ ‬باعث‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬میزبان‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬افزایش‭ ‬تقاضا‭ ‬به‌تدریج‭ ‬افزایش‭ ‬یابد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬وجودی‭ ‬که‭ ‬بخش‭ ‬اعظم‭ ‬ارزش‌افزوده‭ ‬کالاها‭ ‬و‭ ‬خدماتی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬روش‭ ‬تولید‭ ‬می‌شدند‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬به‭ ‬کشور‭ ‬توسعه‌یافته‭ ‬اصلی‭ ‬بازمی‌گشت؛ ‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬سهم‭ ‬اغلب‭ ‬به‭ ‬سهامداران‭ ‬و‭ ‬صاحبان‭ ‬شرکت‌های‭ ‬چندملیتی‭ ‬می‌رسید‭ ‬درحالی‌که‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ ‬غیرمتخصص‭ ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬آمریکای‭ ‬شمالی‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬انتقال‭ ‬مشاغلی‭ ‬که‭ ‬توانایی‭ ‬انجام‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬داشتند‭ ‬به‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬مرزها، ‭ ‬به‌شدت‭ ‬تحت‌فشار‭ ‬اقتصادی‭ ‬قرار‭ ‬گرفتند‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬به‭ ‬عقیده‭ ‬تاکر، ‭ ‬این‭ ‬روند‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬چند‭ ‬دهه‭ ‬باعث‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬نابرابری‭ ‬بین‭ ‬دولتی‭ ‬کاهش‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬نابرابری‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬مرزهای‭ ‬کشورها‭ ‬افزایش‭ ‬یابد‭. ‬او‭ ‬سپس‭ ‬استدلال‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬درزمینه‭ ‬جریان‭ ‬سرمایه‭ ‬و‭ ‬تامین‭ ‬مالی‭ ‬بین‭ ‬مرزها‭ ‬که‭ ‬لازمه‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬است‭ ‬نیز‭ ‬شباهت‌هایی‭ ‬بین‭ ‬دوره‭ ‬اول‭ ‬و‭ ‬دوم‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬به‭ ‬باور‭ ‬وی‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬ترکیدن‭ ‬حباب‭ ‬وال‌استریت‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬بین‭ ‬دو‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬عملاً‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬اول‭ ‬را‭ ‬به‌طور‭ ‬کامل‭ ‬شکست‭ ‬داد، ‭ ‬بحران‭ ‬سال‭ ‬۲۰۰۸‭ ‬نیز‭ ‬می‌تواند‭ ‬درنهایت‭ ‬همین‭ ‬نقش‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬دوره‭ ‬دوم‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬بازی‭ ‬کند‭. ‬

در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬اما‭ ‬بحران‌های‭ ‬پیش‌ِروی‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬چیست؟ ‭ ‬به‭ ‬عقیده‭ ‬تاکر، ‭ ‬مشکل‭ ‬در‭ ‬سه‭ ‬سرفصل‭ ‬عمده‭ ‬قابل‌بحث‭ ‬است‭. ‬اول، ‭ ‬درباره‭ ‬تهدیدهای‭ ‬مشترک؛ ‭ ‬مانند‭ ‬تغییرات‭ ‬اقلیمی‭ ‬و‭ ‬بیماری‌های‭ ‬واگیردار‭ ‬که‭ ‬نیازمند‭ ‬همکاری‭ ‬کامل‭ ‬و‭ ‬عمیق‭ ‬همه‭ ‬کشورها، ‭ ‬شرکت‌ها‭ ‬و‭ ‬نهادهای‭ ‬بین‌المللی‭ ‬است؛ ‭ ‬آن‌هم‭ ‬درحالی‌که‭ ‬اغلب‭ ‬سعی‭ ‬می‌کنند‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬همکاری‭ ‬و‭ ‬برعهده‭ ‬گرفتن‭ ‬سهم‭ ‬خود‭ ‬فرار‭ ‬کنند‭. ‬دوم، ‭ ‬جابه‌جایی‭ ‬در‭ ‬قدرت‌های‭ ‬سنتی‭ ‬جهان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬ظهور‭ ‬قدرت‌های‭ ‬جدید‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬راس‭ ‬آن‌ها‭ ‬چین‭ ‬که‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬قدرت‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬یک‭ ‬ابرقدرت‭ ‬نظامی‭ ‬تبدیل‌شده‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬آمده‭ ‬که‭ ‬باعث‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬اختلافات‭ ‬در‭ ‬نحوه‭ ‬برخورد‭ ‬با‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬بتواند‭ ‬به‌سرعت‭ ‬به‌سوی‭ ‬اختلاف‭ ‬و‭ ‬تقابل‭ ‬پیش‭ ‬رود‭. ‬همین‭ ‬بحران‭ ‬دوم، ‭ ‬بحران‭ ‬سوم‭ ‬را‭ ‬شکل‭ ‬داده‭ ‬است‭: ‬مشروعیت‭. ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬لیبرال‭ ‬مدت‌هاست‭ ‬شکایاتی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬اینکه‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬در‭ ‬بعضی‭ ‬جنبه‌ها، ‭ ‬به‌خصوص‭ ‬جنبه‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬بسیار‭ ‬زیاد‭ ‬و‭ ‬سریع‭ ‬پیش‭ ‬رفته‭ ‬است‭ ‬درحالی‌که‭ ‬در‭ ‬بعضی‭ ‬جنبه‌های‭ ‬دیگر‭ ‬مانند‭ ‬محیط‌زیست‭ ‬و‭ ‬حقوق‭ ‬بشر‭ ‬بسیار‭ ‬پیشرفت‭ ‬اندک‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬

پاسخ‭ ‬تاکر‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬اینکه‭ ‬آیا‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬آینده‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬باوجوداین‭ ‬مشکلات‭ ‬امیدوار‭ ‬بود، ‭ ‬مثبت‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬نظر‭ ‬او‭ ‬راهی‭ ‬مسالمت‌آمیز‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬کشورهای‭ ‬لیبرال‭ ‬بتوانند‭ ‬بدون‭ ‬قربانی‭ ‬کردن‭ ‬ارزش‌های‭ ‬اساسی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬اعتقاد‭ ‬دارند‭ ‬با‭ ‬قدرت‌های‭ ‬جدید‭ ‬اقتصادی‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬ظهور‭ ‬در‭ ‬زمین‌بازی‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬همکاری‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬متقابل‭ ‬دست‭ ‬پیدا‭ ‬کنند‭ ‬تا‭ ‬شاهد‭ ‬فروپاشی‭ ‬پرهزینه‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬نباشیم‭. ‬

۲) ‬ تکنوناسیونالیسم‭ ‬بدیل‭ ‬جهانی‌سازی

تکنوناسیونالیسم، ‭ ‬تجارت، ‭ ‬ژئوپلیتیک‭ ‬و‭ ‬جامعه‭ ‬را‭ ‬شکل‭ ‬جدیدی‭ ‬خواهد‭ ‬داد‭. ‬واکنش‭ ‬کشورها‭ ‬در‭ ‬قبال‭ ‬نظم‭ ‬جدید‭ ‬جهانی‭ ‬موجب‭ ‬اتخاذ‭ ‬موضع‭ ‬ملی‌گرایانه‭ (‬ناسیونالیسم‭) ‬در‭ ‬قبال‭ ‬نوآوری‌های‭ ‬فنّاورانه‭ (‬فنّاورانه‭) ‬گردیده‭ ‬که‭ ‬تکنوناسیونالیسم‭ (‬ملی‌گرایی‭ ‬فنّاورانه‭) ‬نامیده‭ ‬می‌شود‭. ‬از‭ ‬پیامدهای‭ ‬تکنوناسیونالیسم‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬تغییر‭ ‬استانداردهای‭ ‬فنّاوری‭ ‬جهانی‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭. ‬دولت‌ها‭ ‬برای‭ ‬ارتقای‭ ‬منافع‭ ‬امنیتی‭ ‬و‭ ‬اهداف‭ ‬سیاست‭ ‬خارجی، ‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬ابزارهای‭ ‬ژئواکونومیک‭ ‬مانند‭ ‬تحریم‌ها‭ ‬و‭ ‬حمایت‭ ‬مستقیم‭ ‬از‭ ‬صنایع‭ ‬استراتژیک‭ ‬و‭ ‬کنترل‭ ‬صادرات‭ ‬بر‭ ‬تجهیزات، ‭ ‬نرم‌افزار‭ ‬و‭ ‬فناوری‭ ‬حساس‭ ‬را‭ ‬افزایش‭ ‬داده‌اند‭. ‬استفاده‭ ‬هماهنگ‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬ابزارها‭ ‬توسط‭ ‬کشورهای‭ ‬متحد، ‭ ‬روند‭ ‬جداسازی‭ ‬استانداردها‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬مستقل‭ ‬فنّاوری‭ ‬را‭ ‬تسریع‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭. ‬هرچه‭ ‬اقتصادی‭ ‬قدرتمندتر‭ ‬رشد‭ ‬کند، ‭ ‬به‭ ‬قدرت‭ ‬ژئوپلیتیک‭ ‬آن‭ ‬بیشتر‭ ‬اضافه‭ ‬می شود؛ ‭ ‬به ویژه‭ ‬اگر‭ ‬بر‭ ‬برخی‭ ‬فناوری های‭ ‬کلیدی‭ ‬تسلط‭ ‬پیدا‭ ‬کند، ‭ ‬موجب‭ ‬وابستگی‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬استانداردهایی‭ ‬را‭ ‬تعیین‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬محدود‭ ‬کند‭. ‬اختلال‭ ‬در‭ ‬جریان های‭ ‬مالی‭ ‬تحریم شده، ‭ ‬سیستم‭ ‬بانکی‭ ‬و‭ ‬بازارهای‭ ‬مالی‭ ‬را‭ ‬تحت‭ ‬تاثیر‭ ‬قرار‭ ‬خواهد‭ ‬داد‭ ‬که‭ ‬پیامدهای‭ ‬قابل توجهی‭ ‬برای‭ ‬دارندگان‭ ‬اوراق‭ ‬قرضه، ‭ ‬وام‌دهندگان، ‭ ‬اجاره‭ ‬دهندگان‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌گذاران‭ ‬خواهد‭ ‬داشت‭. ‬

فناوری‭ ‬در‭ ‬آستانه‭ ‬انقلابی‭ ‬بزرگ‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬انقلاب‭ ‬شامل‭ ‬هوش‭ ‬مصنوعی، ‭ ‬کلان‭ ‬داده‌ها، ‭ ‬اینترنت‭ ‬اشیا، ‭ ‬روباتیک‭ ‬پیشرفته، ‭ ‬فناوری‭ ‬نانو‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬نوآوری‌های‭ ‬پیشرفته‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬نوید‭ ‬این‭ ‬را‭ ‬می‌دهند‭ ‬تا‭ ‬شیوه‭ ‬زندگی‭ ‬انسان‭ ‬را‭ ‬به‌صورت‭ ‬اساسی‭ ‬تغییر‭ ‬دهند‭. ‬اگرچه‭ ‬احتمالاً‭ ‬بروز‭ ‬همه‌گیری‭ ‬کرونا‭ ‬وقوع‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬تاخیر‭ ‬مواجه‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬اصل‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬شکی‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭. ‬دولت‌ها‭ ‬و‭ ‬ملت‌های‭ ‬بسیاری‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬تحقیق‭ ‬برای‭ ‬پیشرفت‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‌ها‭ ‬و‭ ‬هم‌زمان‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬رقابت‭ ‬با‭ ‬یکدیگر‭ ‬برای‭ ‬دستیابی‭ ‬سریع‌تر‭ ‬به‭ ‬نقطه‭ ‬عطف‭ ‬آن‭ ‬هستند؛ ‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬حین، ‭ ‬یادگاری‭ ‬از‭ ‬گذشته‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسید‭ ‬به‭ ‬تاریخ‭ ‬پیوسته‭ ‬است‭ ‬یعنی‭ ‬ناسیونالیسم، ‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬سر‭ ‬برآوردن‭ ‬دوباره‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬ترکیب‭ ‬شدن‭ ‬با‭ ‬فناوری‌های‭ ‬نوین‭ ‬است‭. ‬درواقع‭ ‬جهان‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬دهه‌ها‭ ‬تلاش‭ ‬و‭ ‬کوشش‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬مخالف‭ ‬حرکت‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬لغزیدن‭ ‬از‭ ‬سمت‭ ‬جهانی‌شدن، ‭ ‬به‌سوی‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‌نوعی‭ ‬همان‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬قدیمی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬این‌بار‭ ‬نه‭ ‬درباره‭ ‬صادرات‭ ‬کالا‭ ‬که‭ ‬درباره‭ ‬فنّاوری‭ ‬است‭. ‬هنوز‭ ‬به‌طورقطع‭ ‬نمی‌دانیم‭ ‬این‭ ‬ملی‌گرایی‭ ‬فنّاوری‭ ‬چه‭ ‬اثری‭ ‬می‌تواند‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬جهان‭ ‬داشته‭ ‬باشد؛ ‭ ‬آیا‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬پیش‭ ‬می‌برد‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬مانعی‭ ‬درراه‭ ‬رشد‭ ‬اقتصاد‭ ‬جهان‭ ‬تبدیل‭ ‬خواهد‭ ‬شد؟ ‭ ‬اما‭ ‬می‌توان‭ ‬با‭ ‬اطمینان‭ ‬گفت‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬سال‌ها‭ ‬روند‭ ‬ستایش‌شده‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬ارتباطات‭ ‬بین‭ ‬کشورها‭ ‬و‭ ‬برداشته‭ ‬شدن‭ ‬مرزها، ‭ ‬این‌بار‭ ‬مخالفان‭ ‬جهانی‌شدن‭ ‬در‭ ‬لباس‭ ‬جدیدی‭ ‬وارد‭ ‬کارزار‭ ‬شده‌اند‭. ‬اگرچه‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬اولین‭ ‬واکنش‭ ‬ضد‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬سعی‭ ‬دارد‭ ‬روند‭ ‬ارتباط‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬رشد‭ ‬دولت‌ها‭ ‬و‭ ‬کشورها‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬پایان‭ ‬جنگ‭ ‬سرد‭ ‬آغازشده‭ ‬معکوس‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬دیدگاه‌های‭ ‬دیگری‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬سال‌ها‭ ‬تلاش‭ ‬داشته‌اند‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬انجام‭ ‬دهند، ‭ ‬اما‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬قطعاً‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬و‭ ‬پرقدرت‌ترین‭ ‬این‭ ‬دیدگاه‌ها‭ ‬در‭ ‬دهه‌های‭ ‬اخیر‭ ‬دانست‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬به‭ ‬رویکرد‭ ‬مسلط‭ ‬در‭ ‬حکمرانی‭ ‬بسیاری‭ ‬کشورها، ‭ ‬به‌خصوص‭ ‬کشورهای‭ ‬توسعه‌یافته‌ای‭ ‬که‭ ‬توانایی‭ ‬تولید‭ ‬فناوری‌های‭ ‬نو‭ ‬و‭ ‬عرضه‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬دارند، ‭ ‬تبدیل‌شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬دیدگاه‭ ‬قابلیت‌های‭ ‬فنّاورانه‭ ‬و‭ ‬خودکفایی‭ ‬درزمینه‭ ‬فناوری‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬امنیت‭ ‬دولتی، ‭ ‬رفاه‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬ثبات‭ ‬اجتماعی‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬کشور‭ ‬پیوند‭ ‬داده‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬حفاظت‭ ‬از‭ ‬فنّاوری‭ ‬پشت‭ ‬فناوری‌های‭ ‬ارائه‌شده‭ ‬و‭ ‬دقت‭ ‬در‭ ‬واردات‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬دستاورد‭ ‬دیگر‭ ‬کشورها‭ ‬تایید‭ ‬می‌شود‭. ‬درواقع‭ ‬می‌توان‭ ‬ظهور‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬را‭ ‬پاسخی‭ ‬به‭ ‬دوره‭ ‬جدیدی‭ ‬از‭ ‬رقابت‭ ‬سامانمند‭ ‬جهانی‭ ‬بین‭ ‬ایدئولوژی‌های‭ ‬مختلف‭ ‬توسعه‭ ‬اقتصادی‭ ‬دانست‭. ‬این‭ ‬گرایش‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬به‌عنوان‭ ‬پیوندی‭ ‬نوظهور‭ ‬بین‭ ‬نوآوری‭ ‬فناوری‭ ‬و‭ ‬ملی‌گرایی‭ ‬درک‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬آن‭ ‬بخش‌های‭ ‬مهمی‭ ‬مانند‭ ‬تولید‭ ‬خودروهای‭ ‬الکتریکی، ‭ ‬محاسبات‭ ‬کوانتومی‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬نیمه‌هادی‌ها‭ ‬و‭ ‬بسیاری‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬فنّاوری‌هایی‭ ‬ازاین‌دست‭ ‬در‭ ‬فهرست‭ ‬مواردی‭ ‬قرار‭ ‬بگیرند‭ ‬که‭ ‬مقررات‭ ‬ملی‌گرایانه‭ ‬شدیدی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬کنترل‭ ‬صادرات‭ ‬و‭ ‬واردات‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬وضع‭ ‬می‌شود‭. ‬

کارشناسان‭ ‬این‭ ‬رویکرد‭ ‬را‭ ‬به‌نوعی‭ ‬با‭ ‬رویکرد‭ ‬مرکانتیلیستی‭ ‬مقایسه‭ ‬می‌کنند‭. ‬الکس‭ ‬کاپری؛ ‭ ‬پژوهشگر‭ ‬بنیاد‭ ‬هینریش‭ ‬سنگاپور‭ ‬و‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬فعال‌ترین‭ ‬محققان‭ ‬ در‭ ‬زمینه‭ ‬بررسی‭ ‬آثار‭ ‬و‭ ‬نتایج‭ ‬ظهور‭ ‬و‭ ‬تسلط‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬جهان، ‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬را‭ ‬یک‭ ‬رفتار‭ ‬مرکانتیلیستی‭ ‬تعریف‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬قابلیت‌ها‭ ‬و‭ ‬شرکت‌های‭ ‬فنّاوری‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬مسائل‭ ‬امنیت‭ ‬ملی، ‭ ‬رفاه‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬ثبات‭ ‬اجتماعی‭ ‬مرتبط‭ ‬می‌کند؛ ‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬وی، ‭ ‬همچنان‭ ‬ابعاد‭ ‬جدید‭ ‬و‭ ‬نادیده‌ای‭ ‬درباره‭ ‬این‭ ‬رویکرد‭ ‬جهانی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬اینکه‭ ‬این‭ ‬ایدئولوژی‭ ‬نسبتاً‭ ‬نوظهور، ‭ ‬به‌زودی‭ ‬بر‭ ‬دانشگاه‌ها‭ ‬و‭ ‬روند‭ ‬تولید‭ ‬علم‭ ‬تاثیر‭ ‬خواهد‭ ‬گذاشت‭. ‬همین‭ ‬حالا‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬محدودیت‌های‭ ‬اعمال‌شده‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬ارتباطات‭ ‬دوجانبه‭ ‬بین‭ ‬دانشگاه‌های‭ ‬سطح‭ ‬بالای‭ ‬چین‭ ‬با‭ ‬همتایان‭ ‬اروپایی‭ ‬و‭ ‬آمریکایی‭ ‬خود‭ ‬مختل‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬برنامه‌های‭ ‬مطالعاتی‭ ‬دوجانبه‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬دانشجویان‭ ‬ارائه‭ ‬نمی‌شود‭. ‬روندی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬ادامه‌دار‭ ‬شدن‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬بازار‭ ‬ناهمگن‭ ‬نیروی‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬بخش‌های‭ ‬با‭ ‬تخصص‭ ‬بالا‭ ‬بینجامد‭. ‬اگرچه‭ ‬تمام‭ ‬کشورهایی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬سطحی‭ ‬از‭ ‬تولید‭ ‬علم‭ ‬رسیده‌اند‭ ‬که‭ ‬می‌توانند‭ ‬درزمینه‭ ‬تولید‭ ‬فنّاوری‌های‭ ‬جدید‭ ‬فعالیت‭ ‬کنند‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬با‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬برخورد‭ ‬خواهند‭ ‬داشت؛ ‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬جدال‭ ‬اصلی‭ ‬میان‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬آمریکا‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬است؛ ‭ ‬جدالی‭ ‬که‭ ‬به‌نوعی‭ ‬تداعی‌کننده‭ ‬دوران‭ ‬جنگ‭ ‬سرد‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬بروز‭ ‬همه‌گیری‭ ‬کرونا‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬آن، ‭ ‬روی‭ ‬کار‭ ‬آمدن‭ ‬ترامپ‭ ‬در‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬و‭ ‬وضع‭ ‬قوانین‭ ‬مختلف‭ ‬برای‭ ‬محدود‭ ‬کردن‭ ‬واردات‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬در‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬مرزهای‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬وی، ‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬دامن‭ ‬زد‭. ‬بیشترین‭ ‬دلیل‭ ‬این‭ ‬جدال، ‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬شرکت‌های‭ ‬چینی‭ ‬به‌نوعی‭ ‬نماینده‭ ‬حکومت‭ ‬و‭ ‬حزب‭ ‬حاکم‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شوند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬این‭ ‬دید‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬لزوم‭ ‬و‭ ‬بنا‭ ‬به‭ ‬صلاحدید‭ ‬دولت، ‭ ‬برای‭ ‬جاسوسی‭ ‬اطلاعاتی‭ ‬از‭ ‬شرکت‌ها‭ ‬و‭ ‬کشورهایی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬تجهیزات‭ ‬آن‌ها‭ ‬استفاده‭ ‬می‌کنند‭ ‬اقدام‭ ‬خواهند‭ ‬کرد‭. ‬این‭ ‬نگاه‭ (‬به‭ ‬درست‭ ‬یا‭ ‬غلط‭) ‬در‭ ‬مورد‭ ‬شرکت‌های‭ ‬فنّاوری‭ ‬آمریکایی‭ ‬یا‭ ‬اروپایی‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭. ‬این‭ ‬ملی‌گرایی‭ ‬فنّاوری‭ ‬به‌خصوص‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬فنّاوری‌های‭ ‬ارتباطی‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬بهانه‭ ‬احتمال‭ ‬وجود‭ ‬امکان‭ ‬جاسوسی‭ ‬بسیار‭ ‬سخت‌گیرانه‌تر‭ ‬اعمال‭ ‬شد‭. ‬محدودیت‌های‭ ‬اعمال‌شده‭ ‬بر‭ ‬صادرات‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬یا‭ ‬محدود‭ ‬شدن‭ ‬مشارکت‭ ‬شرکت‌های‭ ‬چینی‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬فنّاوری‭ ‬شرکت‌هایی‭ ‬مانند‭ ‬هوآوی‭ ‬در‭ ‬آمریکا‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬درزمینه‌هایی‭ ‬به‌وسیله‭ ‬اروپا‭ ‬حمایت‭ ‬و‭ ‬دنبال‭ ‬شد‭ ‬می‌توان‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬چارچوب‭ ‬تفسیر‭ ‬و‭ ‬درک‭ ‬کرد‭. ‬روندی‭ ‬که‭ ‬اگرچه‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬بروز‭ ‬کووید‭- ‬۱۹‭ ‬شروع‌شده‭ ‬بود‭ ‬اما‭ ‬همه‌گیری‭ ‬کرونا‭ ‬پیشبرد‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬آسان‌تر‭ ‬کرد‭. ‬

در‭ ‬قرن‭ ‬بیست‭ ‬و‭ ‬یکم‭ ‬به‌احتمال‌قوی‭ ‬رده‌بندی‭ ‬کشورها‭ ‬برحسب‭ ‬ظرفیت‭ ‬آن‌ها‭ ‬برای‭ ‬نوآوری‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬فنّاوری‭ ‬جدید‭ ‬و‭ ‬درعین‌حال‭ ‬سازگاری‭ ‬و‭ ‬جذب‭ ‬فنّاوری‌های‭ ‬نوظهور‭ ‬و‭ ‬انطباق‭ ‬با‭ ‬آن‌ها‭ ‬جهت‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬ظرفیت‌های‭ ‬جدید‭ ‬بدون‭ ‬ایجاد‭ ‬هزینه‭ ‬سنجیده‭ ‬می‌شود‭. ‬رتبه‭ ‬کشورها‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رده‌بندی‭ ‬یقیناً‭ ‬مولفه‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬میزان‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی، ‭ ‬وزن‭ ‬نسبی‭ ‬آن‌ها‭ ‬در‭ ‬سیستم‭ ‬اقتصادی‭ ‬جهان‭ ‬و‭ ‬نفوذ‭ ‬ژئوپلیتیک‭ ‬آن‌ها‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬همان‭ ‬نقطه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬وارد‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬کشورها‭ ‬و‭ ‬دولتمردان‭ ‬را‭ ‬تشویق‭ ‬می‌کند‭ ‬تا‭ ‬با‭ ‬محدود‭ ‬کردن‭ ‬اطلاعات‭ ‬ارائه‌شده‭ ‬این‭ ‬مزیت‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬کشور‭ ‬حفظ‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬رتبه‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رده‌بندی‭ ‬ارتقا‭ ‬دهند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬ایالات‌متحده‭ ‬در‭ ‬راس‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬رتبه‭ ‬بعد‭ ‬کشورهایی‭ ‬مانند‭ ‬آلمان، ‭ ‬ژاپن‭ ‬و‭ ‬کره‭ ‬جنوبی‭ ‬قرار‭ ‬دارند‭. ‬ازآنجاکه‭ ‬این‭ ‬انقلاب‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬دانش‭ ‬پایه‌ریزی‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬نه‭ ‬موقعیت‭ ‬جغرافیایی‭ ‬و‭ ‬منابع‭ ‬طبیعی، ‭ ‬پس‭ ‬اندازه‭ ‬در‭ ‬آن‌یک‭ ‬عامل‭ ‬تعیین‌کننده‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬کشورهای‭ ‬کوچکی‭ ‬مانند‭ ‬سنگاپور‭ ‬و‭ ‬سوئد‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬رتبه‌های‭ ‬بسیار‭ ‬بالا‭ ‬قرار‭ ‬دارند؛ ‭ ‬اما‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬بحث‭ ‬روابط‭ ‬فی‌مابین‭ ‬کشورهای‭ ‬تولیدکننده‭ ‬فنّاوری‭ ‬جدید، ‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬بر‭ ‬کشورهایی‭ ‬که‭ ‬صرفاً‭ ‬استفاده‌کننده‭ ‬این‭ ‬فنّاوری‌ها‭ ‬هستند‭ ‬هم‭ ‬اثرگذار‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬به‌جرئت‭ ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬اگر‭ ‬برای‭ ‬کشورهای‭ ‬تولیدکننده‭ ‬فنّاوری‭ ‬بحث‭ ‬میزان‭ ‬سود‭ ‬و‭ ‬زیان‭ ‬این‭ ‬محدودیت‌هاست، ‭ ‬درباره‭ ‬کشورهای‭ ‬صرفاً‭ ‬مصرف‌کننده‭ ‬نتیجه‭ ‬تنها‭ ‬زیان‭ ‬وارد‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬افزایش‭ ‬هزینه‭ ‬دسترسی‭ ‬به‭ ‬فنّاوری‌های‭ ‬جدید‭ ‬است‭. ‬درمجموع‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬معایب‭ ‬حاکمیت‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬برای‭ ‬جهان، ‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬فواید‭ ‬آن‭ ‬باشد‭ ‬اما‭ ‬اینکه‭ ‬این‭ ‬زیان‭ ‬چگونه‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬چه‭ ‬نسبتی‭ ‬بین‭ ‬کشورها‭ ‬توزیع‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭ ‬احتمالاً‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬معلوم‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬آن‭ ‬می‌توان‭ ‬انتظار‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬دیدگاه‭ ‬غالب‭ ‬بر‭ ‬رفتار‭ ‬و‭ ‬سیاست‌گذاری‭ ‬کشورها‭ ‬باقی‭ ‬بماند‭ ‬یا‭ ‬برعکس، ‭ ‬کنار‭ ‬گذاشته‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬جهان‭ ‬دوباره‭ ‬به‭ ‬مسیر‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬بازگردد‭. ‬‭ ‬

ختم‭ ‬کلام

در‭ ‬نشریه‭ ‬اکونومیست‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬۵‭ ‬آبان‭ ‬۱۴۰۱‭ ‬نوشته‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬درهرصورت‭ ‬سیاست های‭ ‬اقتصادی‭ ‬بایدن‭ ‬موسوم‭ ‬به‭ ‬بایدنومیکس‭ (‬Bidenomics‭) ‬در‭ ‬آمریکا‭ ‬متوقف‭ ‬نمی‌شود‭. ‬این‭ ‬طرح ها‭ ‬در‭ ‬تلاش‌اند‭ ‬تا‭ ‬شرایط‭ ‬تجارت‭ ‬آمریکا‭ ‬با‭ ‬جهان‭ ‬را‭ ‬بازسازی‭ ‬کنند‭. ‬تعادل‭ ‬دشواری‭ ‬برای‭ ‬انجام‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬ازیک‌طرف، ‭ ‬بایدن‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کند‭ ‬تا‭ ‬رابطه‭ ‬با‭ ‬متحدانی‭ ‬که‭ ‬توسط‭ ‬ترامپ‭ ‬نادیده‭ ‬گرفته‌شده‭ ‬یا‭ ‬آسیب‌دیده‌اند، ‭ ‬ترمیم‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر، ‭ ‬برخی‭ ‬سیاست های‭ ‬بایدن‭ ‬یادآور‭ ‬رویکردهای‭ ‬ترامپ‭ ‬در‭ ‬سیاست‭ ‬خارجی‭ ‬است‭. ‬او‭ ‬درها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬روی‭ ‬مذاکرات‭ ‬تجاری‭ ‬متعارف‭ ‬بسته‭ ‬است‭. ‬بایدن‭ ‬تعهد‭ ‬‮ «‬خرید‭ ‬آمریکایی‮» ‬‭ (‬Commitment‭ ‬Buy‭ ‬American‭) ‬
را‭ ‬در‭ ‬قوانین‭ ‬تدارکات‭ ‬فدرال‭ (‬Federal‭ ‬Procurement‭ ‬Rules‭) ‬تقویت‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬برخی‭ ‬از‭ ‬اعتبارات‭ ‬مالیاتی‭ ‬ارائه‌شده‭ ‬تحت‭ ‬سیاست‭ ‬صنعتی‭ ‬جدید‭ ‬تنها‭ ‬برای‭ ‬شرکت‌هایی‭ ‬در‭ ‬دسترس‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬مقررات‭ ‬جدید‭ ‬برای‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬محصولات‭ ‬آمریکایی‭ ‬را‭ ‬رعایت‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬باعث‭ ‬خشم‭ ‬شرکای‭ ‬تجاری‭ ‬آمریکا‭ ‬می‌شود‭. ‬بااین‌حال‭ ‬دولت‭ ‬بایدن‭ ‬از‭ ‬‮ «‬همکاری‭ ‬با‭ ‬دوستان‮» ‬‭ (‬Co‭-‬operate‭ ‬with‭ ‬Allies‭) ‬صحبت‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬مایل‭ ‬است‭ ‬تجارت‭ ‬با‭ ‬متحدان‭ ‬و‭ ‬دور‭ ‬کردن‭ ‬آن‌ها‭ ‬از‭ ‬دشمنان‭ ‬را‭ ‬دنبال‭ ‬کند‭. ‬بااین‌حال، ‭ ‬شرکای‭ ‬تجاری‭ ‬آمریکا‭ ‬گلایه‭ ‬دارند‭ ‬که‭ ‬شرکت‌های‭ ‬آن‌ها‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬تمایل‭ ‬به‭ ‬دریافت‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬یارانه های‭ ‬آمریکا، ‭ ‬گزینه ای‭ ‬جز‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬در‭ ‬تاسیسات‭ ‬تولیدی‭ ‬آمریکا‭ ‬ندارند‭. ‬این‭ ‬سیاست ها‭ ‬که‭ ‬باهدف‭ ‬منزوی‭ ‬کردن‭ ‬چین‭ ‬پیش‭ ‬می‌رود‭ ‬با‭ ‬موفقیت هایی‭ ‬روبه‌رو‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬آن ‭ ‬توفیق ها‭ ‬نقش‭ ‬مهمی‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬چین‭ ‬از‭ ‬دو‭ ‬طریق‭ ‬آمریکا‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬اهداف‭ ‬یاری‭ ‬کرده‭ ‬است؛ ‭ ‬نخست‭ ‬حمایت‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬روسیه‭ ‬علیه‭ ‬اوکراین‭ ‬و‭ ‬دوم، ‭ ‬پیگیری‭ ‬سیاست‭ ‬کووید‭ ‬صفر‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬چین‭ ‬که‭ ‬ایمان‭ ‬جهانی‭ ‬به‭ ‬تجارت‭ ‬آزاد‭ ‬را‭ ‬متزلزل‭ ‬کرد‭. ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬آمریکا‭ ‬با‭ ‬متحدان‭ ‬خود‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬هلند‭ ‬و‭ ‬ژاپن، ‭ ‬دو‭ ‬کشوری‭ ‬که‭ ‬پیچیده‌ترین‭ ‬تجهیزات‭ ‬ساخت‭ ‬تراشه‭ ‬را‭ ‬تولید‭ ‬می‌کنند، ‭ ‬در‭ ‬تحریم‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬توافق‭ ‬رسیده‭ ‬است؛ ‭ ‬اقدامی‭ ‬گسترده‭ ‬که‭ ‬می تواند‭ ‬شرکت‌های‭ ‬نیمه رسانای‭ ‬پیشرو‭ ‬در‭ ‬چین‭ ‬را‭ ‬دچار‭ ‬مشکل‭ ‬کند‭. ‬تاثیر‭ ‬بایدنومیکس‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬چین‭ ‬احتمالاً‭ ‬بزرگ‌تر‭ ‬و‭ ‬ماندگارتر‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬تجاری‭ ‬ترامپ‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬

بدین‭ ‬ترتیب‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬فضای‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬موجود، ‭ ‬کنترل‌های‭ ‬جدیدی‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬ظهور‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مانع‭ ‬حرکت‭ ‬آزاد‭ ‬سرمایه‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬انسانی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬الکس‭ ‬کاپری‭ ‬در‭ ‬گزارشی‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬‮ «‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬و‭ ‬دیپلماسی‮» ‬‭ ‬
‭ (‬Techno‭-‬nationalism‭ ‬and‭ ‬Diplomacy‭) ‬که‭ ‬در‭ ‬اواخر‭ ‬سال‭ ‬۲۰۲۰‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬بنیاد‭ ‬هینریش‭ ‬سنگاپور‭ ‬چاپ‭ ‬کرده‭ ‬است، ‭ ‬اصطلاحی‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬دیپلماسی‭ ‬فنّاورانه‭ (‬Techno‭ ‬Diplomacy‭) ‬را‭ ‬تعریف‭ ‬می‌کند‭. ‬بنا‭ ‬به‭ ‬تعریف‭ ‬کاپری، ‭ ‬‮ «‬دیپلماسی‭ ‬فنّاورانه‮» ‬‭ ‬عبارت‭ ‬از‭ ‬رفتار‭ ‬عملی‭ ‬سیاسی‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬برای‭ ‬پیشبرد‭ ‬برنامه‌های‭ ‬ناسیونالیسم‭ ‬فنّاوری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬آن‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کند‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬ترساندن‭ ‬از‭ ‬زیان‌ها‭ ‬و‭ ‬پیامدهای‭ ‬منفی‭ ‬یا‭ ‬دادن‭ ‬امتیاز‭ ‬با‭ ‬خود‭ ‬همراه‭ ‬کند‭. ‬

پی‌نوشت‭: ‬مدخل‭ ‬این‭ ‬نوشتار، ‭ ‬در‭ ‬سرمقاله‭ ‬مورخ‭ ‬۲۱‭/ ‬۸‭/ ‬۱۴۰۱‭ ‬همین‭ ‬روزنامه‭ ‬تحت‌عنوان‭ ‬‮ «‬جنوب‭ ‬جهانی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬غرب‭ ‬جهانی‮» ‬‭ ‬در‭ ‬دسترس‭ ‬است‭. ‬

* دکترای‭ ‬حقوق‭ ‬نفت‭ ‬و‭ ‬گاز