جزییات گزارش تحقیق و تفحص از فولاد مبارکه اصفهان

کلید اصلی بسیاری از معضلات حادث شده در این صنعت و سایر صنایع نظیر پتروشیمی، نفت، گاز، ... و حتی بانک ها، ابر مسأله خصوصی سازی است، که شاید سرنخ آن را بتوان در اجرای غلط و یا ناقص ابلاغیه سیاست های کلی اصل ۴۴ جستجو کرد.

کد خبر: ۱۱۳۶۱۰۷

تاریخ: ۲۹ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۵:۴۲

تابناک : فرشته فراهانی نمایندگان در نشست علنی روز سه شنبه، 25 مردادماه مجلس شورای اسلامی با 168 رأی موافق، 13رأی مخالف و 4 رأی ممتنع از مجموع 212 نماینده حاضر در صحن علنی با ارجاع گزارش تحقیق و تفحص از فولاد مبارکه اصفهان به قوه قضائیه موافقت کردند.

متن این گزارش به شرح ذیل است:

شرکت فولاد مبارکه اصفهان، مولود نظام مقدس جمهوری اسلامی و تاثیرگذار در گستره ایران، به همراه ده ها شرکت تابعه و وابسته مستقر در استان های اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، هرمزگان، یزد، کرمان، تهران و ... در طی چند دهه فعالیت، خدمات شایانی به اقتصاد و صنعت کشور ارائه نموده است. این شرکت با بیش از 2800 تامین کننده و بیش از 1000 مشتری بزرگ، بیش از 350 هزار شغل مستقیم و غیر مستقیم ایجاد نموده و سهمی 5 درصدی در تولید ناخالص داخلی بخش صنعت دارد. این شرکت درخت پر ثمری بوده که به واسطه انتخاب مدیر عاملی سیاسی و غیر متخصص، غیر قانونی به لحاظ بازنشسته بودن، تایید نشده توسط دستگاه های امنیتی و مجرم از نظر دستگاه نظارتی؛ ریشه و ساقه آن، دچار آفت شده است.

ترکیب سهام مالکیتی شرکت، ملغمه ای پیچیده از دولتی بی واسطه، دولتی با واسطه، عمومی، خصوصی و خصولتی است و از لحاظ مدیریتی صددرصد دولتی است. تفکیک مدیریت از مالکیت به نحوی که مالکان واقعی هیچ نقشی در مدیریت ایفا نمی کنند مصداق بارز رویکردی فساد آلود است که ابتدا افرادی، مال با صاحبی را بد صاحب، سپس مال بد صاحب را بی صاحب و در نهایت خودشان، صاحب مال بی صاحب می شوند!

به همت هیأت تحقیق و تفحص و 30 نفر از کارشناسان تمام وقت و پاره وقت در مدت 9 ماه و برای بازه زمانی مهر ۱۳۹۷ تا شهریور ۱۴۰۰ و با همکاری ۱۳ دستگاه و با مشورت تیم حقوقی و برخی قضات عالی رتبه، با بررسی بیش از 50 هزار صفحه مدرک، گزارشی مشتمل بر ۲۶۷ صفحه و بالغ بر ۸۰۰۰ صفحه سند به پیوست، بدون دریافت هزینه ای از مجلس، تنظیم گردید.

در گزارش این هیات 90 عنوان تخلف، انحراف و تحمیل خسارت و توزیع رانت بالغ بر صدها هزار میلیارد ریال و همچنین ضعف های ساختاری و نواقص قانونی مورد رسیدگی قرار گرفته و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار و قوانین و مقررات موجود برای رفع مشکلات در شرکت فولاد مبارکه ارائه شده است که در ادامه به سر فصل کلی برخی از یافته ها اشاره می شود:

1. شبکه پیچیده سهامداران فولاد مبارکه و شرکت های تابعه به صورت یک طرفه و متقابل، بستری برای رانت، پولشویی، خیانت در امانت و انتقال سود به زیر مجموعه های معاف از مالیات، فراهم آورده است. این شبکه پرآشوب عنکبوتی با گزینش مدیران سیاسی در هیات مدیره ها، شبکه ای خاص از مدیران ناکارآمد را سامان داده و منجر به ضایع شدن حق متخصصین گردیده است.

2. فولاد مبارکه به جهت مدیریتی صددرصد دولتی است و برای مدیریت آن در سه سال گذشته نه سهامداران واقعی و نه وزیر صمت، بلکه دفتر رئیس جمهور سابق، تعیین تکلیف کرده است. ممانعت معاون اول و رئیس دفتر رئیس جمهور سابق و استاندار سابق اصفهان، از برکناری مدیر عامل متخلف و عدم تشکیل جلسات هیات مدیره به مدت 3 ماه، از جمله مداخلات مقامات ارشد دولت سابق بوده است.

3. عملکرد شرکت فولاد مبارکه با ارزش حدود 300 هزار میلیارد تومان در بازار سرمایه و سهم حدود 1 درصدی در تولید ناخالص داخلی کشور، تاثیر به سزایی در روند اقتصاد و صنعت ملی دارد. در خصوص عملکرد این شرکت و شرکت های تابعه در حوزه مالی، اقتصادی و سرمایه گذاری نکات ذیل حائز اهمیت است:

3.1. فعالیت های ارزی شرکت توسط افرادی خاص، مرتبط با مدیرعامل و معاون مالی سابق، بدون نظارت و مجوز، سرنوشت صدها میلیون یورو را مبهم ساخته است.

3.2. مدیر عامل سابق، در شرایطی که شرکت، با کمبود منابع ارزی مواجه بوده و کسری خود را از طریق تهاتر تامین نموده، در دیماه 99 در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، در اقدامی پر ابهام به معاون ارزی بانک مرکزی، پیشنهاد تامین 50 میلیون یورو جهت مصارفی که آن معاونت صلاح می داند، ارائه نموده است.

3.3. برداشت غیر مجاز منابع شرکت، بابت سرمایه گذاری های فاقد مجوز در برخی بخش ها به دلیل ملاحظات سیاسی، از جمله تاسیس شرکت هواپیمایی خصوصی به بهانه دستور رئیس جمهور سابق، به نام یکی از مدیران شرکت و عضویت غیرقانونی مدیر حوزه مدیر عامل در هیات مدیره و اقدام به تصاحب و برداشت غیر مجاز منابع شرکت توسط افراد حقیقی، همچنین برخی دیگر از سرمایه گذاری ها نظیر بیمارستان اختصاصی دارای اشکالات متعدد حقوقی و شکلی می باشد.

3.4. خرید باغ ویلا بدون رعایت منافع میلیون ها سهامدار و یا موارد دیگری نظیر خرید زمین از شرکت سرمایه گذاری توکا که مشتمل بر خسارت به سهامداران است.

3.5. اخلال در بازار سرمایه از طریق خرید و فروش سهام برخی از شرکت های تابعه توسط شرکت توسعه توکا و همچنین ایجاد سودهای میلیاردی برای برخی مدیران ارشد فولاد مبارکه، نظیر معاون سابق مالی، مدیر سابق حراست، مدیر سابق حوزه مدیرعامل با خرید و فروش سهام با استفاده از اعتبار شرکت های تابعه.

3.6. بهره گیری از منابع مالی شرکت در خارج از منافع سهامداران از طریق سپرده گذاری در بانک های خاص و ارائه خدمات مالی به افراد غیرمرتبط بر اساس نامه مسؤولین

3.7. افزایش غیرمتعارف بودجه باشگاه سپاهان و ابهام در نحوه هزینه آن

3.8. پرداخت های غیرقانونی از طریق شرکت های تابعه، نظیر حقوق به افراد غیرشاغل، جذب نیروی انسانی خارج از ضوابط و تأمین خودروهای لندکروز معاون اول رئیس جمهور و وزیر صمت سابق

3.9. خرید یا تامین ساختمان و خودرو فراتر از نیازمندی های متعارف با صرف ده ها میلیارد ریال از منابع شرکت های تابعه

4. بکارگیری افراد غیرمتخصص و فاقد تعهد در بنگاه های اقتصادی منجر به خروج آن مجموعه ها از مسیر صحیح و ترجیح ملاحظات فردی و باندی بر ارزش های سازمانی است. برخی از موارد عمده انحراف در بخش نیروی انسانی به شرح ذیل اعلام می گردد:

4.1. انتخاب افراد غیرمتخصص به عنوان هیات مدیره، مدیر عامل و مشاور و بکارگیری بیش از 200 نفر از بازنشستگان در فولاد مبارکه و شرکت های تابعه، از جمله برادر بازنشسته مدیرعامل سابق با 11 میلیارد ریال حق مشاوره و ماموریت و نقش مخرب وی در برخی جلسات و تصمیمات و همچنین بکارگیری برخی افراد بیرونی در پستهای بالای مدیریتی شرکت

4.2. تغییرات گسترده مدیریتی بدون رعایت نظام شایستگی، خصوصا در انتخاب معاونین مدیرعامل سابق و برخی مدیریت های کلیدی

4.3. قراردادهای مشاوره با افراد سفارش شده بدون دریافت خدمات، عمدتا با اهداف و ملاحظات سیاسی

4.4. پرداخت های نجومی بعضا بیش از یک میلیارد ریال ماهیانه، که منجر به اختلاف زیاد دریافتی بین کارکنان شرکت و همچنین بین کارمندان فولاد مبارکه با سایر اقشار جامعه گردیده است.

4.5. اعاده به خدمت غیرقانونی رئیس سابق فدراسیون فوتبال که منجر به حفظ وی در آن فدراسیون به رغم بازنشستگی، و خسارت های وسیع، از جمله قرارداد با سرمربی سابق تیم ملی فوتبال گردید.

4.6. قراردادهای مشاوره با افراد سفارش شده بدون دریافت خدمات و همچنین پرداخت غیر قانونی به صورت ماهیانه به اعضای غیرموظف هیات مدیره و تاثیر این اقدام در کسب مجوزهای پرابهام از هیات مدیره

4.7. تصرف غیر قانونی و با انتفاع شخصی و گروهی در منابع مالی شرکت تحت عنوان تنخواه مدیر عامل، با مبلغی بالغ بر 1000 میلیارد ریال و مصرف آن در راستای اهداف شخصی و بذل و بخشش به افراد و مسؤولین بیرون شرکت و عدم پاسخگویی مدیر عامل سابق، مدیر سابق حوزه مدیرعامل، مدیر سابق روابط عمومی و مدیر سابق حراست در خصوص محل مصرف منابع مالی دریافتی

4.8. دخالت در فرایند استخدام و تضییع حقوق افراد واجد شرایط جذب، با بکارگیری سایر افراد با امتیاز کمتر

5. انعقاد قراردادهای خرید مواد و خدمات در فولاد مبارکه سهم بزرگی از بودجه شرکت را به خود اختصاص داده است. انعقاد 73% قراردادها به صورت ترک تشریفات، عدم رعایت قوانین و مقررات داخلی و بیرونی و وجود تضاد منافع در معاملات، از عمده ریشه های تخلفات صورت گرفته به شرح ذیل می باشد:

5.1. قرارداد با افراد ذی نفوذ سیاسی از جمله همسر رئیس دفتر رئیس جمهور سابق، وزیر اسبق راه و شهرسازی، شهردار سابق اصفهان

5.2. انتخاب پیمانکار بر اساس دستور مدیرعامل سابق، با مبالغ فراتر از ارزش واقعی، پیش پرداخت های غیر متعارف و الحاقیه های مساله دار

5.3. قرارداد پرابهام احداث خطر نورد گرم 2 با حدود ۲۰۰ میلیون یورو بیش از قیمت واقعی، عدم تخصص شرکت چینی منتخب، مشارکت داخلی ناتوان و واگذاری غیرقانونی بخشی از کار به فرد مرتبط با مدیر عامل سابق ایمیدرو

5.4. عقد قرارداد مشاوره خارجی غیرضروری به صورت ترک تشریفات جهت تولید ورق مورد استفاده در انتقال گاز ترش با احتمال وقوع جاسوسی صنعتی، و همچنین اعمال خسارت بالغ بر 14 میلیون یورو در قرارداد ایجاد واحد گاز زدایی، با دخالت عضو هیات مدیره

5.5. قراردادهای پر ابهام و اعمال خسارت به شرکت در خرید الکترود گرافیتی، به دلیل افزایش موجودی و کیفیت نامطلوب برخی اقلام خریداری شده

5.6. شناسایی خسارت در انعقاد برخی قراردادهای شرکت های فولاد سنگان، فولاد متیل، فلز تدارک، حمل و نقل توکا، توکا ریل و فولاد هرمزگان

5.7. عدم رعایت الزامات مناقصه در فولاد سنگان و تعارض منافع مدیرعامل و معاون سابق تکنولوژی شرکت، در قراردادهای منعقد شده با یک شرکت مهندسی

5.8. قرارداد با مبلغ گزاف و با ترک تشریفات قانونی جهت مطالعه آب های ژرف در منطقه مبارکه

6. فولاد مبارکه به دلیل سهم بالا در تولید فولاد کشور، نقش اساسی در بازار این محصولات دارد. متاسفانه در سال های اخیر به دلیل مدیریت ناکارآمد، در زمینه تولید و فروش اختلالاتی به شرح ذیل به وجود آمده است:

6.1. شرکت فولاد مبارکه و شرکت های تابعه با ظرفیت تولید سالیانه 10 میلیون و 300 هزار تن فولاد خام (اسلب)، در دوره زمانی مهر 97 تا شهریور 1400، بالغ بر 3 میلیون تن تولید بالقوه را از دست داده اند. همچنین با بررسی عملکرد دوره های گذشته، حداقل 4 میلیون تن صادرات از دست رفته به ارزش بالغ بر 3 میلیارد دلار در این دوره زمانی به وقوع پیوسته است.

6.2. طی دوره بررسی، به رغم عدم توزیع بخشی از سود سهامداران و افزایش سرمایه، طرح های توسعه، از قبیل احداث نورد گرم ۲، عملا متوقف بوده است.

6.3. توزیع 540 هزار میلیارد ریال رانت در طی سالهای 97 تا 99، منجر به تضییع حقوق مشتریان نهایی و میلیون ها سهامدار گردیده است.

6.4. توزیع رانت و اخلال در نظام اقتصادی، از طریق فروش به دلالان به دلیل حذف شرط مصرف کننده نهایی بودن از دستورالعمل فروش، عدم نظارت بر نحوه قیمت گذاری مراکز فروش و واگذاری غیرمتعارف مرکز فروش، با دستور مدیر عامل سابق، به فرد مرتبط با مدیر عامل سابق ایمیدرو

6.5. توزیع رانت مضاعف از طریق فروش اعتباری محصولات در شرایط رونق بازار به افرادی محدود و در شرایطی که شرکت جهت تامین سرمایه در گردش، اقدام به دریافت چند صد هزار میلیارد ریال تسهیلات با هزینه مالی چند ده هزار میلیارد ریالی نموده است.

6.6. فروش بالغ بر 465 هزار تن محصول با قیمت نازل و به صورت اعتباری به شرکتی خصوصی که این محصولات را به صورت کارمزدی و بعضا نسیه، به لوله تبدیل و با قیمتی بالا به شرکت نفت فروخته و از محل تفاوت قیمت، چند ده هزار میلیارد ریال کسب نموده است.

6.7. فروش 16،000 تن محصول شرکت ورق خودرو تحت عنوان محصول انباری به بازرگان خارجی، با قیمت نازل و با نقش آفرینی معاون فروش فولاد مبارکه و مدیر عامل سابق ورق خودرو (از منتسبین معاون اول رئیس جمهور سابق)، ضمن در نظر نگرفتن شرایط و ملاحظات در بازار صادراتی، با خسارتی بالغ بر 3 میلیون یورو به شرکت، به صورت مستقیم.

6.8. توزیع رانت از طریق فروش صادراتی به فرزند یکی از معاونین رئیس جمهور سابق، بدون رعایت تشریفات قانونی

7. شرکت فولاد مبارکه در پوشش فعالیت اجتماعی، مقادیر قابل توجهی از منابع خود را به اشخاص حقیقی و حقوقی دولتی و غیر دولتی به صورت هدیه، کمک، تبلیغات و ... ارائه نموده است. بیش از 2 هزار میلیارد ریال بودجه مستقیم برای انجام کمک در کنار چند هزار میلیارد ریال بودجه در حوزه روابط عمومی، خدمات و در پوشش برخی پروژه های توسعه ای منجر به ایجاد لایه حفاظتی از مدیرعامل سابق فولاد مبارکه و خودداری مسئولان دولت سابق در برخورد با وی شده که نمونه های آن به شرح ذیل بیان می شود:

7.1. دهها میلیارد تومان هزینه رسانه ای شامل ایجاد کمپین با هدف تخریب تحقیق و تفحص، قراردادهای پرابهام با منسوبین رسانه ای دولت سابق، هزینه های رسانه ای وزارت صمت، 250 میلیارد ریال تبلیغات در نوروز 1400 در رسانه ملی و تابلوهای شهری.

7.2. ارائه هدیه به نهادها و سازمان های دارای ممنوعیت که اغلب به حساب های غیر دولتی واریز گردیده و وقایعی نظیر پول شویی، ارتشاء و تصرف غیر قانونی در وجوه را به همراه دارد. اهدای خودرو، کارت هدیه، بن خرید، سکه، موبایل، لپ تاپ و تبلت، به سازمان هایی نظیر برخی استانداری ها، راه و شهرسازی، وزارت صمت، بانک مرکزی، گمرک و برخی نهادهای دیگر که منجر به تصرف غیرقانونی در وجوه گردیده، نمونه هایی از این دست است.

7.3. پرداخت غیر قانونی و فاقد مجوز 350 میلیارد ریال به برخی افراد و پروژه ها در پوشش ماده ۴۳ قانون برنامه ششم

7.4. حمایت مالی و پشتیبانی از کاندیدای انتخابات مجلس شورای اسلامی، با پرداخت مبلغ 15 میلیارد ریال در قالب فاکتور صوری و با بهره برداری از امکانات شرکت از جمله خودرو

بنا بر آنچه بیان شد، به منظور ممانعت از ایجاد بستر امن قانونی برای متخلفان، شایسته است که مجلس انقلابی به اصلاح یا ایجاد قوانین مبادرت نموده و وظیفه تقنینی خود را در این حوزه، به نحو مطلوب به سرانجام برساند. پیشنهادات کلیدی که در ادامه می آید، می تواند چراغ راه تقنینی مجلس در این مهم باشد.

1) تغییر در تعریف شرکت دولتی در قانون محاسبات عمومی و قانون مدیریت خدمات کشوری و تعمیم قوانین و مقررات مرتبط با شرکت های دولتی و شرکت های دارای سهام عدالت

2) تدوین قوانین و مقررات جهت تسهیل نظارت مراجع ذی صلاح قانونی همچون دیوان محاسبات و سازمان بازرسی

3) تدوین قوانین و مقررات ضد انحصار

4) تدوین قوانین و مقررات ناظر بر فعالیت شرکت ها و ایجاد محدودیت و ممنوعیت در سرمایه گذاری و ایجاد شبکه سهام داری متقابل

5) لزوم بازنگری و به روز رسانی قانون تجارت مصوب سال 1347

6) تدوین قوانین و مقررات در خصوص تصرف غیرقانونی در وجوه و اموال دولتی و یا ورود خسارت به بیت المال توسط اشخاص غیردولتی

7) ایجاد ممنوعیت در واگذاری اموال شرکت هایی که دارای سهام دولتی و یا سهام عدالت می باشند به پرسنل؛ مدیرعامل و هیأت مدیره و بستگان سببی و نسبی آنها

8) ایجاد ممنوعیت در پرداخت حقوق و مزایا بیش از مقادیر تعیین شده به پرسنل شرکت های خصولتی و یا دارای سهام عدالت و تدوین سقف پرداخت ریالی و رفاهی نقدی و غیرنقدی در اینگونه از شرکت ها

9) ایجاد ممنوعیت در پرداخت کارت هدیه و سکه توسط شرکت ها

10) تعریف و تبیین مشخص در خصوص شرکت های تابعه، وابسته و فرعی در قوانین و مقررات

11) اصلاح نحوه قیمت گذاری مواد اولیه بر مبنای رقابت و بازار

کلید اصلی بسیاری از معضلات حادث شده در این صنعت و سایر صنایع نظیر پتروشیمی، نفت، گاز، ... و حتی بانک ها، ابر مسأله خصوصی سازی است، که شاید سرنخ آن را بتوان در اجرای غلط و یا ناقص ابلاغیه سیاست های کلی اصل ۴۴ جستجو کرد. از این رو، هر چند برخورد قاطع با مسببین تخلفات فوق، امری ضروری و درس عبرتی برای مدیران متخلف است، اما ریشه مشکلات را باید در تفکیک مدیریت از مالکیت به نحوی که مالکان واقعی هیچ نقشی در مدیریت ایفا نمی کنند و ایجاد شرکت های دولتی، خصولتی و خصوصی با مدیریت دولت دانست، که منشأ حقوق های نجومی، پولشویی، رانت، مسافرت های خارجی، اخلال در نظام اقتصادی، فساد، عضویت فامیلی، رفاقتی و سیاسی در هیأت مدیره هاست. لذا باید با تلازم مدیریت و مالکیت و حذف این دست شرکت ها، به سمت شرکت صددرصد خصوصی، چه از جهت مالکیتی و چه از جهت مدیریتی، و یا دستگاه کاملا دولتی حرکت کرد.

عباس پور سخنگوی کمیسیون صنایع پس از قرائت گزارش تحقیق و تفحص بیان کرد: این گزارش در کوتاه ترین زمان ممکن و با کمترین هزینه تدوین شده است.