رییس انستیتو پاستور ایران مطرح کرد

احتمال پایان غیرمنتظره ویروس کرونا/ هنوز زود است که بگوییم این ویروس «دست ساز» است یا خیر/ برای تولید واکسن بیشتر نیازمند پول و خرید تجهیزات هستیم/ مقاله پاستوکووک به زودی منتشر می‌شود و اثراتش را خواهید دید

وقتی فرد مثبت هم شده باشد، اما نتوانیم او را ایزوله کنیم، تست بی ارزش است. در مورد اومیکرون سرعت انتشار خیلی بالاست، در حالی که در مورد واریانت‌های قبلی، اگر یکی درگیر می‌شد، ممکن بود ۴ یا ۵ تن دیگر را مبتلا کند؛ اما در این سویه درصد زیادی از کسانی که با بیمار در تماس بودند، بیمار خواهند شد و امکان ایزوله کردن هم نیست.

کد خبر: ۱۱۰۵۴۸۱

تاریخ: ۳۰ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۴:۴۲

رییس انستیتو پاستور ایران با اشاره به مراحل تشخیص کرونا در کشور، گفت: با آغاز کووید۱۹ شبکه آزمایشگاهی تشخیصی شکل گرفته که نه تنها در کووید۱۹ بلکه در تمام تهدیداتی که در آینده ممکن است متوجه کشور شود، می‌تواند کار بزرگی را برای کشور انجام دهد؛ یعنی امروز صاحب شبکه تشخیص مولکولی هستیم که سال‌ها آرزوی آن را داشتیم.

به گزارش «تابناک»؛ دکتر علیرضا بیگلری در نشست خبری آنلاین با اصحاب رسانه گفت: با توجه به اینکه امروز ۳۰ بهمن ماه است ـ دقیقا دو سال قبل در ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ ـ اولین موارد کووید۱۹ در کشور تایید و اقدامات وزارت بهداشت و دولت برای مبارزه با کووید۱۹ آغاز شد. در این نشست قصد داریم به بازخوانی اتفاقاتی که در روز‌های اول در بحران کووید۱۹ در کشور و در انستیتو پاستور با آن مواجه بودیم، بپردازیم و نکاتی را ذکر کنیم که نیاز است در تاریخ شفاهی حوزه سلامت کشور بماند.

وی افزود: وقتی اولین اخبار از کشور چین مبنی بر وقوع یک بیماری جدید که آن روز‌ها به عنوان کرونای جدید شناخته می‌شد، به ما رسید، در اولین قدم در دی ماه ۱۳۹۸ و تقریبا ۵ تا ۶ هفته قبل از تایید اولین موارد در کشور، جلسات مقدماتی در انستیتو پاستور آغاز و مشخص شد که اولین گلوگاه و محور، تشخیص خواهد بود؛ بنابراین، بر راه‌های تشخیص کووید۱۹ تمرکز کردیم و در ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ یعنی ۱۱ روز قبل از اینکه اولین موارد تشخیص داده شود، روش‌های تشخیصی در انستیتو پاستور ایران کاملا راه افتاد و می‌توانستیم تشخیص را با روش PCR انجام دهیم.

بیگلری افزود: قرار شد نمونه‌های اولین موارد که با علائم تنفسی و به اسم آنفلوآنزا در استان‌ها بستری شده بودند،  برای کووید۱۹ مورد آزمایش قرار دهیم با این فرضیه که ممکن است افرادی با علائم تنفسی بستری شدند، اما ممکن است مبتلا به کووید باشند.

وی ادامه داد: در ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ نمونه‌هایی که از قم دریافت و از سوی آزمایشگاه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، اولین تشخیص کووید۱۹ برایشان اعلام شده بود، از سوی وزارت بهداشت به انستیتو پاستور ایران ارسال شد و در ساعات پایانی ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ تایید قطعی را برای اینکه دو نمونه مطرح شده، انجام دادیم و به اطلاع وزیر بهداشت وقت رساندیم.

رئیس انستیتو پاستور در ادامه گفت: نکته مهم این بود که از نظر زمانی فقط دو روز با یک واقعه مهم در کشور مواجه بودیم؛ چهارشنبه ۳۰ بهمن تایید شد که اولین موارد کووید را داریم و جمعه دوم اسفند ماه انتخابات مجلس را در پیش داشتیم که وزارتخانه تصمیم گرفتند در اولین ساعات، موارد مثبت را به اطلاع مردم برساند.

وی افزود: در اولین قدم با توجه به اینکه در کشور فقط سه آزمایشگاه وجود داشت که می‌توانستند کووید۱۹ را شناسایی کنند که شامل انستیتو پاستور ایران، آزمایشگاه ویروس شناسی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران و آزمایشگاه بیمارستان مسیح دانشوری بودند، به همین دلیل در قدم اول وزارت بهداشت کمیته تشخیص آزمایشگاهی کووید۱۹ را با محوریت انستیتو پاستور ایران شکل داد و انستیتو پاستور به عنوان پرچم‌دار این کار وارد عرصه شد و در کنار آن سایر سازمان‌ها و ادارات قرار گرفتند.

بیگلری با بیان اینکه عمده وظایف این بود که مشخص کنیم از چه تستی استفاده کنیم، گفت: به عنوان مثال در روز‌های اول اصرار بر این بود که از تست‌های آنتی بادی برای تشخیص استفاده شود که کاملا روش نادرستی بود، زیرا این تست‌ها زمانی مثبت می‌شوند که فرد دیگران را آلوده کرده و خودش در حال بهبودی است؛ بنابراین، اصرار بر این بود که تست PCR در کشور راه اندازی شود. باتوجه به اینکه تست PCR نیاز به مواد اولیه و دستگاه داشت و از طرفی کارکنان آزمایشگاه‌ها هم با روش تشخیص آشنا نبودند، وزارت بهداشت تصمیم گرفت که از تمام دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور بخواهد که تمام نمونه‌ها به انستیتو پاستور ایران ارسال شوند.

وی افزود: اولین مشکل ما حجم بالای نمونه‌هایی بود که وارد می‌شد و مسلما باید مدیریت می‌شدند که مستلزم کار شبانه‌روزی همکارانم در انستیتو پاستور بود که هفت روز هفته و ۲۴ ساعته بدون تعطیلی این وظیفه را بر عهده گرفتند و مدام نمونه بود که به انستیتو پاستور می‌رسید؛ بنابراین، مسلما در جواب‌دهی تاخیر داشتیم که گاهی به ۹۶ ساعت هم می‌رسید تا بتوانیم آن حجم نمونه را بررسی کنیم.

وی گفت: در این میان دو کار مهم در همان هفته‌های اول انجام شد؛ یکی اینکه آزمایشگاه‌های متعدد دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور را آموزش دادیم و پروتکل تدوین شده را در اختیارشان قرار دهیم. در کنار آن تامین کیت‌ها هم مطرح بود که البته کیت‌های اولیه دست ساز بود و در انستیتو پاستور تولید شد. در مراحل بعد کیت‌هایی را که از نظر قیمت و کارایی به صرفه بودند، تامین می‌شد و تحویل انستیتو پاستور می‌شدند و سپس بین دانشگاه‌های علوم پزشکی توزیع می‌شد تا با کیت‌های یکسان تشخیص انجام شود.

بیگلری در ادامه گفت: هر روز بر تعداد آزمایشگاه‌های تشخیصی کووید۱۹ افزوده می‌شد. به طوری که امروز شاهدیم کشور در سخت‌ترین شرایط و در اوج تحریم ها، وقتی که انواع مواد مصرفی ما در فرودگاه‌های کشور‌های دیگر توقیف می‌شد و به دستمان نمی‌رسد و هیچ دستگاه جدیدی در هفته‌های اول امکان ورود به کشور را نداشت، مجبور بودیم که فقط به دانش فنی موجود در کشور اکتفا کنیم و پروتکل کشوری را طوری پیش بریم که در دستگاه‌های کوچک PCR قابل انجام باشد.

وی افزود: امروز صاحب شبکه‌ای هستیم که بیش از ۵۰۰ آزمایشگاه عضو آن هستند که شامل آزمایشگاه‌های دولتی، خصوصی، عمومی غیر دولتی و خیریه‌ها هستند که ابزار و سرمایه بزرگ ملی برای حوزه سلامت است. زیرا شبکه‌ای شکل گرفته که نه فقط در کووید۱۹ بلکه در تمام تهدیداتی که در آینده ممکن است متوجه کشور شود، می‌تواند کار بزرگی را برای کشور انجام دهد. یعنی شبکه تشخیص مولکولی را که سال‌ها آرزو داشتیم، امروز صاحبش هستیم.

بیگلری ادامه داد: این شبکه با هم کار می‌کند و طی بازه‌های زمانی مشخص ارزیابی و کنترل کیفی می‌شود تا مطمئن شویم که تک تک آزمایشگاه‌هایی که کار کووید۱۹ را انجام می‌دهند، کیفیت مناسبی دارند. قدم و کار مهم بعدی که انجام شد؛ چند روز بعد از بحران کووید۱۹ فراخوان تولید کیت به تولیدکنندگان داخلی از سوی انستیتو پاستور ایران داده شد و با همکاری معاونت علمی ریاست جمهوری و معاونت تحقیقات وزارت بهداشت شرکت‌ها فراخوان شده و آمدند، کیت‌های اولیه ساخته شد و به انستیتو پاستور آمد.

وی افزود: یک وظیفه دیگر را هم در انستیتو پاستور برعهده گرفتیم و قرار شد که بررسی و تایید کیت‌ها را انجام دهد. در واقع کمک کرد تا توسعه و تحقیق درباره انواع کیت‌ها در کشور کلید بخورد. به طوری که اواخر اسفند ماه به چند شرکت تولیدکننده مجوز تولید کیت را دادیم و از اردیبهشت ۱۳۹۹ اولین کیت‌های تولید داخل را در بازار داشتیم. از خرداد تا تیر ۱۳۹۹ تقریبا نیازی به ورود کیت از خارج از کشور نداشتیم و ظرفیت برای تولید انواع کیت اعم از PCR و آنتی بادی و رپید در کشور ایجاد شد.

رئیس انستیتو پاستور ایران گفت: در کنار همه این‌ها وظیفه تعیین و پایش جهش‌ها هم بر عهده انستیتو پاستور ایران بود که با همکاری سایر مراکز انجام داده و موردی و ادواری جهش‌ها بررسی می‌شدند. دستگاه‌های بسیار محدودی داشتیم، اما امروز با افتخار می‌گوییم که انستیتو پاستور ایران به آخرین روش‌ها و دستگاه‌ها برای ارزیابی جهش‌ها مجهز است و کشور در کار تشخیص با تکیه بر دانش بوم و تکیه بر جوانانی که در سطح تحصیلات تکمیلی تحصیل کرده و در دورترین شهر‌ها حضور داشتند، موفق شد. این نیروی انسانی تحصیل کرده سرمایه بزرگی است که کووید۱۹ ارزش آن را مشخص کرد. اگر این را نداشتیم و دانش فنی تشخیص در کشور نبود، پیش بینی می‌شد که در ماه‌های اول صد‌ها هزار کشته ناشی از کووید۱۹ داشته باشیم.

وی افزود: یادم است که در روز‌های اول طبق دستورالعمل، سازمان بهداشت جهانی می‌گفت که برای تایید مثبت بودن یک بیمار باید سه ژن بررسی شود، اما واقعا کیت به اندازه کافی در دسترس ما نبود. ما روزانه فقط می‌توانستیم ۶ هزار واکنش انجام دهیم، اگر از سه ژن استفاده می‌کردیم، فقط دو هزار بیمار را می‌توانستیم تعیین تکلیف کنیم. با این حال اطلاعات کافی به دست آمد که بررسی یک ژن برای تایید بیماری کافی است. روز‌های اول به ما خرده می‌گرفتند، اما بعد از چند روز نماینده سازمان جهانی بهداشت تایید کردند که روش انستیتو پاستور درست است و به سایر کشور‌ها هم توصیه کردند که از پروتکل ایران استفاده کنند. در عین حال برنامه کشور این بود که سعی شود از تست‌های موجود استفاده بهینه کند و به همین دلیل اکثر ظرفیت تست را در اختیار بیمارستان‌ها قرار دادیم. تمام فرآیند تشخیص مصداق عینی این جمله است که فرصتی که در تهدیدات است، شاید در روز‌های عادی وجود ندارد.

بیگلری در پاسخ به سوالی درباره احتمال دست ساز بودن ویروس عامل کووید۱۹، گفت: باید توجه کرد که یکی از شاخصه‌های مهم کووید۱۹ ناشناخته بودنش است. واقعا تمام علوم بشری را به ویژه در حیطه علوم پزشکی و زیستی به چالش کشید. اصلا شروع این بحران که چگونه شروع شد و پیش رفت و چرا اینگونه رفتار می‌کند و چرا ژنوم و ماده ژنتیکی آن ثبات ندارد، همه بحث‌هایی است که ساعت‌ها نیاز به بحث دارد، اما فکر می‌کنم همانطور که شروعش غیرمنتظره بود، ممکن است پایان غیرمنتظره‌ای هم داشته باشد، شاید حوادث اومیکرون و بعد از اومیکرون بهتر بتواند بگوید که چه اتفاقی می‌افتد.

وی افزود: وقتی که کل این پدیده‌ها را کنار هم بگذاریم، شاید یک روز بتوانیم قضاوت کنیم که آیا این مداخله انسان در ژنوم ویروس و دست ساز بود یا به طور طبیعی ایجاد شده است. طبق اطلاعات کلی که من دارم به عنوان یک متخصص ژنتیک، خیلی زود است برای بشریت که بتواند قاطعانه در این باره اعلام نظر کند و بگوید این ویروس طبیعی بوده یا دست ساز. باید توجه کرد که ویروس‌ها سال‌ها طول کشیده که به تکامل رسیدند و کوچکترین تغییر در ژنوم ویروس آن‌ها را مساعد می‌کند که تغییرات و جهش‌های بیشتری در ژنوم داشته باشد. اما فعلا شواهد کافی برای پاسخ به این سوال که دست ساز بوده یا خیر، نیست.

بیگلری در پاسخ به سوالی درباره وضعیت تولید واکسن پاستوکووک نیز، گفت: واقعیت این است، با توجه به اینکه واکسنی که تولید شد، نتیجه اش را دنیا دید؛ هم در کشور کوبا که توانست با واکسن‌هایش هم از نظر پوشش واکسیناسیون و هم از نظر مرگ و میر موفقیت به دست آورد که همیشه جزو کشور‌های اول و دوم دنیاست که توانسته با واکسن هایش جلوی مرگ و میر را در کووید بگیرد که کاملا قابل استناد است.

وی افزود: درباره مشارکت ایران و کوبا در تولید این واکسن هر روز که جلو می‌رویم هر دو طرف معتقدیم که انتخاب بسیار درستی داشتیم که اثرات آن را می‌بینید و نتایج کارآزمایی را هم دیدیدم که چند هفته آتی شاهد چاپ مقاله اش در بالاترین جای ممکن خواهید بود، زیرا کارآزمایی به قدری درست در کشورمان انجام شد که تمام زوایای تاثیر واکسن و عوارضش درآمد.

رییس انستیتو پاستور ایران همچنین در پاسخ به سوالی درباره وضعیت بیماری هاری در کشور گفت: هاری سالانه حداقل ۷۰ هزار مرگ را در دنیا ایجاد می‌کند. باتوجه به اینکه آزمایشگاه مرجع کشوری در انستیتو پاستور ایران قرار دارد و باتوجه به اینکه برنامه پایش کشوری از سوی معاونت بهداشت وزارت بهداشت انجام می‌شود، معمولا در چند سال اخیر تعداد مرگ و میر در ایران برای این بیماری کمتر از انگشتان دو دست بوده و کمتر از ۱۰ نفر مرگ و میر داشتیم که موفقیت بسیار بزرگ برای ایران است که تعداد مرگ و میر کشور ناشی از هاری تک رقمی است. باتوجه به اینکه ایران به عنوان مرجع در این زمینه شناخته می‌شود، تاکنون روند بسیار موفقی در کنترل هاری داشتیم و در سال‌های اخیر هم تعداد مرگ ناشی از هاری نسبت به سایر کشور‌ها بسیار ناچیز بوده که نتیجه یک تلاش ریشه دار در کشور است که به بار نشسته است.

بیگلری ادامه داد: طی هفته‌های آتی دل مردم به شادی بزرگی از بابت افتخار انستیتو پاستور خواهد رسید و کیفیت و استقبال از واکسن ما مشخص است. با هزاران درخواست واکسن مواجه هستیم، زیرا دو واکسن در دو دوز می‌سازیم. دستور میزان تولید را از وزارت بهداشت می‌گیریم و چون این واکسن برای کودکان در کشور هم مجوز استفاده دارد درخواست وزارت بهداشت در شهریور ماه تمرکز برای تولید این واکسن بود و الان هم هرچه پاستوکووک پلاس توزیع شود به سرعت مصرف می‌شود، چون به عنوان دوز یادآور اکثر واکسن‌ها مصرف می‌شود.

او با تاکید بر اینکه فناوری ساخت واکسن کاملا در اختیار انستیتو پاستور ایران است، تصریح کرد: اما تولید نیاز به دستگاه دارد تا حجم تولید را افزایش دهیم. سفارش ما ماه‌ها آماده است و با انتقال آن به داخل، حجم تولید چندین برابر خواهد شد. همه فرایند تولید واکسن در ایران قابل انجام است و با توجه به مشارکت مستقیم هر دو کشور در تولید، برای افزایش حجم تولید نیاز داریم که تجهیزات جدید داشته باشیم که این موضوع نیازمند زمان و تامین ارز است.

بیگلری افزود: در برخی مواقع به دلیل بروکراسی‌های موجود تامین ارز با تاخیر صورت می‌گیرد و به همین دلیل مجبوریم برای اینکه به نیاز کشور برسیم برخی مواد اولیه را از کوبا بگیریم. بر اساس قرارداد موجود، اولویت تامین نیاز دو کشور است. با ورود ماده اولیه، امکانات همه کار‌ها در ایران وجود دارد و ما فقط منتظریم تجهیزات وارد شود تا حجم تولید افزایش یابد.

وی ادامه داد: آرزو می‌کنم کشور حمایت ارزی بیشتری از این واکسن انجام دهد، ولی باید قبول کنیم حمایت ارزی در هیچ کشوری در حد وزارت بهداشت نمانده است؛ یعنی اگر آمریکا یا هر کشوری واکسن تولید کرده است کل ساختار پشت تولید آمدند. تمام ابزار فنی و سلول اصلی واکسن پاستوکووک را داخل کشور داریم. با توجه به چاپ مقاله استقبال از این واکسن افزایش هم خواهد داشت. با توجه به میزان ارز تامین شده اینکه تا همینجا هم واکسنی با این کیفیت تقدیم مردم کردیم یک شاهکار بوده است.

رییس انستیتو پاستور ایران، درباره ظرفیت انجام تست‌های آزمایشگاهی، اظهار کرد: تست وقتی ارزش دارد که ما قدرت ایزوله کردن داشته باشیم. وقتی فرد مثبت هم شده باشد، اما نتوانیم او را ایزوله کنیم تست بی ارزش است. در مورد اومیکرون سرعت انتشار خیلی بالاست، در حالی که در مورد واریانت‌های قبلی اگر یک نفر درگیر می‌شد، ممکن بود ۴ یا ۵ نفر دیگر را مبتلا کند، اما در این سویه درصد زیادی از کسانی که با بیمار در تماس بودند بیمار خواهند شد و امکان ایزوله کردن هم نیست. مسلما در پیک دلتا تست اثربخشی بیشتری داشت نسبت به اکنون. درحال حاضر عقلانی است که بگوییم افرادی که علامت دارند، فرض را بر ابتلا به اومیکرون بگذارند و خود را قرنطینه کنند.

وی افزود: در برهه‌ای کشور آلمان ماهی ۱۰۰ میلیون یورو برای تست هزینه می‌کرد. انجام تست‌ها وابسته به اقتصاد کشور‌هاست. تصمیمات به عوامل متعدد اجتماعی، اقتصادی و پزشکی وابسته است و باید هزینه اثربخشی تست در نظر گرفته شود.

او در پایان تاکید کرد: انستیتو پاستور ثابت کرد که یار روز‌های سخت مردم است و دژ مستحکم امنیت سلامت است و در بحران کرونا هم پرچمدار کار تشخیصی بود که آیندگان بیشتر از آن خواهند نوشت. مورخین بزرگ می‌گویند که انسان‌ها از تاریخ عبرت نمی‌گیرند، ولی امیدوارم بحران کرونا فرصتی باشد که یاد بگیریم چگونه باید مدیریت کنیم و دستپاچه نشویم. کار تیمی بزرگی تجربه کردیم و زحمات همکاران ما در کل آزمایشگاه‌ها قابل تقدیر است و به نمایندگی از همکارانم از خانم دکتر مختاری آزاد و آقای دکتر ناجی نهایت تشکر را دارم.