آشنایی با موارد امکان اعسار و نحوه تقسیط نفقه زوجه

پرداخت مهریه و نفقه، وظیفه و تکلیف شوهر و دریافت آن حق همسر وی است. اما این پرسش پیش می‎آید که قانون مدنی برای کسی که استطاعت مالی پرداخت نفقه و مهریه را نداشته باشد، چه شرایطی در نظر گرفته است؟ در خصوص این موضوع باید گفت که اگر فقر و تنگدستی شوهر باعث شود که نتواند نفقه همسرش را پرداخت کند، باید اعسار خود را به دادگاه ثابت کند و در غیر این صورت باید نفقه بپردازد.

کد خبر: ۱۰۹۷۱۴۰

تاریخ: ۱۵ دی ۱۴۰۰ - ۰۵:۰۳

انعقاد عقد نکاح دارای تبعات و آثار حقوقی و مالی است که از مهمترین آنها می‎‏توان به پرداخت مهریه و نفقه اشاره کرد.

به گزارش «تابناک»؛ پرداخت مهریه و نفقه با توجه به شریعت اسلام بر مرد واجب است و این وجوب فقط برای عقد دائم وجود دارد.

با استناد به ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن را شامل می‎شود که از جمله آنها می‎توان به مسکن، پوشاک، اثاثیه منزل و هزینه‎های درمان و خادم در صورت نیاز اشاره کرد. البته نفقه با توجه به عرف و شرایط جامعه می‎تواند موارد دیگری را نیز دربرگیرد.

از جمله افراد واجب‎النفقه می‌توان همسر، فرزندان و پدر و مادر با توجه به شرایط مذکور در قانون را نام برد.

مقدار نفقه با توجه به قانون، مشخص و معین نیست و برای تعیین مقدار، مواردی از قبیل استطاعت مالی و عرف را باید در نظر گرفت.

رابطه نفقه و تمکین زوجه

با توجه به ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی، هرگاه زن از انجام وظایف خود امتناع ورزد و در رابطه زناشویی تمکین نکند، مستحق دریافت نفقه نخواهد بود.

تمکین به این معناست که زوجه که در منزل مشترک اختیارشده توسط زوج سکنی می‎گزیند، باید از شوهر خود در انجام وظایف زناشویی اطاعت کند و اگر بدون عذر قانونی و شرعی از انجام وظایف خاص زناشویی خود امتناع ورزد، ناشزه نامیده می‎شود.

اعسار زوج از پرداخت نفقه

پرداخت مهریه و نفقه، وظیفه و تکلیف شوهر و دریافت آن حق همسر وی است.

اما این پرسش پیش می‎آید که قانون مدنی برای کسی که استطاعت مالی پرداخت نفقه و مهریه را نداشته باشد، چه شرایطی در نظر گرفته است؟

در خصوص این موضوع باید گفت، اگر فقر و تنگدستی شوهر باعث شود که نتواند نفقه همسرش را پرداخت کند، باید اعسار خود را به دادگاه ثابت کند، در غیر این صورت باید نفقه بپردازد.

اعسار از ریشه عسر می‎آید و به معنای تنگدستی و ناتوانی مالی است. همچنین شخصی که توانایی مالی پرداخت نفقه را نداشته باشد معسر نامیده می‎شود.

در بسیاری از روایات دینی نیز آمده است که از مهمترین ملاک‎ها برای انتخاب همسر، استطاعت مالی وی در نظر گرفته شده است تا زوجین در آینده دچار مشکلاتی در زمینه امور مالی و مجبور به تقسیط نفقه و غیره نشوند.

مجازات عدم پرداخت نفقه توسط زوج

با در نظر گرفتن قانون مدنی، مرد باید به همسر خود نفقه پرداخت کند و در صورتی که این کار را انجام ندهد، زوجه می ‏تواند از او شکایت و او را ملزم به پرداخت نفقه کند.

بر اساس ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱، «هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب‎النفقه امتناع کند، به حبس تعزیری درجه ۶ محکوم می‎شود.

تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و درصورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزایی یا اجرای مجازات موقوف می‎شود.»

اگر مرد استطاعت پرداخت نفقه را نداشته باشد، می‎تواند دادخواست اعسار از پرداخت نفقه به دادگاه ارائه دهد و با شواهد و مدارک خود، عدم توانایی پرداخت نفقه را اثبات و درخواست تقسیط نفقه را مطرح کند.

حق طلاق برای زوجه درصورت عدم دریافت نفقه

در صورتی که اعسار زوج ثابت شود، زوجه می‌تواند با توجه به ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، از زوج طلاق بگیرد.

در این ماده بیان شده است «در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می‎تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر او را اجبار به طلاق می‎کند. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.»

بررسی شرایط تقسیط نفقه

در صورتی که زوج واقعا شرایط پرداخت نفقه را نداشته باشد و اعسار وی ثابت شود، تقسیط نفقه صورت می‎گیرد و زوج می‎تواند آن را در چند نوبت پرداخت کند.

اگر زوج مجددا از پرداخت نفقه امتناع ورزد، زوجه می‎تواند دوباره پیگیری و شکایت کرده و نفقه را درخواست کند.

بنابراین در رابطه با تقسیط نفقه با توجه به ماده ۲۷۷ قانون مدنی که به شرایط تقسیط نفقه پرداخته است، می‎توان بیان کرد که «متعهد نمی‎تواند متعهدله را مجبور به قبول قسمتی از موضوع تعهد کند،ولی حاکم می‎تواند نظر به وضعیت مدیون، مهلت عادله یا قرار اقساط دهد »

نفقه معوقه

نفقه معوقه آن مقدار نفقه است که در گذشته پرداخت نشده اما بر زوج واجب بوده است.

زوجه می‎تواند برای عدم دریافت نفقه معوقه نیز به دادگاه شکایت کند و در این صورت، زوج ملزم می‎شود که آن را پرداخت کند.

در این صورت نیز اگر زوج توانایی مالی پرداخت نفقه معوقه را نداشته باشد، می‎تواند از اعسار و تقسیط استفاده کرده و با اثبات اعسار خود به دادگاه، به پرداخت یک‎جای نفقه معوقه اعتراض و در صورت حکم دادگاه، نفقه را قسط بندی کرده و پرداخت کند.