دلایل تأخیر در واکسیناسیون در ایران

رئیس کمیته علمی ستاد مقابله با کرونا: اگر قبلا در فاز تحقیقاتی تولید واکسن‌های مختلف شرکت کرده بودیم، حالا سهمیه قابل توجهی برای خرید واکسن داشتیم.

کد خبر: ۱۰۳۹۲۳۳

تاریخ: ۱۷ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۱:۲۳

به گزارش تابناک به نقل از روزنامه همشهری، در شرایطی که بسیاری از کشورها در رقابتی تنگاتنگ، هر روز آمار جدیدی از میزان واکسیناسیون ضدکرونا در کشورشان اعلام می‌کنند، در ایران میزان تزریق واکسن حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت تا پایان امسال، به یک درصد هم نخواهد رسید.

با درنظر گرفتن جمعیت حدود ۸۰ میلیونی کشور، حداقل باید ۸۰۰ هزار نفر واکسینه شوند تا آمار تزریق یک درصد جمعیت را شامل شود، این در حالی است که بر اساس اعلام وزارت بهداشت، تاکنون ۵۷۰ هزار دوز واکسن وارد شده که با در نظر گرفتن تزریق ۲ مرحله‌ای این میزان دوز، برای ۲۵۸ هزار نفر مورد استفاده قرار گرفته است. حتی اگر در ۲ هفته باقی مانده ۲ برابر این میزان واکسن وارد شود، باز هم ۸۰۰ هزار نفر را شامل نخواهد شد.

حالا در این وضعیت، خارج از مرزهای ایران، کشورهای همسایه گوی سبقت را برای ایمن کردن جمعیت خود ربوده‌اند. تا جایی که کشوری مانند امارات ۶۵ درصد از جمعیتش و ترکیه ۱۰ درصد از جمعیت کشورش را واکسینه کرده است. مسئولان اعلام می‌کنند؛ نزدیک‌ترین زمان برای واکسن ایرانی و شروع واکسیناسیون عمومی خرداد ۱۴۰۰ است؛ درحالی‌که همین حالا هم کشور وارد چهارمین پیک شیوع کرونا شده و آمار جانباختگان و ابتلا روند صعودی به‌خود گرفته است. مسئولان بیمارستان‌ها می‌گویند که تعداد مراجعه‌کننده‌ها در حال افزایش است و کادر درمان تحت فشار.

جا ماندیم
در شرایطی که قرار بود اولویت واکسیناسیون با کادر درمان باشد اما در هفته‌های گذشته خبرهای منتشر شده نشان داد که گروهی از سالمندان هم واکسینه شده‌اند. کادر درمان بیمارستان‌ها اما می‌گویند که هنوز بخش بزرگی از کادر درمان واکسن نگرفته‌اند و در شرایطی که باید فاصله میان نخستین تزریق تا مرحله دوم آن، ۲ تا ۳ هفته باشد، حالا از طرف وزارت بهداشت به آنها اعلام شده که این مدت به ۴ هفته افزایش پیدا کرده است.

سخنگوی سازمان غذا و دارو در پاسخ به ابهامات درباره دلایل واکسینه نشدن تمام پرستاران، روز گذشته توضیح داد که نمی‌توان تمام افراد را یک‌روزه واکسینه کرد و حداقل یک‌ ماه و نیم زمان می‌برد تا فاز اول واکسیناسیون تمام شود. یعنی اینطور نیست که تمام بیمارستان‌ها روز اول واکسینه شوند.

محمدرضا ساور، سوپروایزر بیمارستان یافت آباد با این که به همشهری می‌گوید تمام کارکنان و حتی نیروهای خدماتی بیمارستان واکسینه شده‌اند و منتظرند واکسن یادآور هم برایشان تزریق شود، اما می‌گوید که حجم بالای مراجعه‌ بیماران مبتلا به کرونا آنها را نگران کرده است. به‌گفته او، هم تعداد مبتلایان و هم شدت بیماری بالا رفته و تنها راه پیشگیری، تزریق واکسن است:« جامعه باید ایمن شود و تنها راه آن هم، واکسیناسیون است، درحالی‌که این روند در ایران به کندی در حال انجام است و ما از کشورهای دیگر عقب افتاده‌ایم. همه اینها در شرایطی است که بسیاری از گروه‌های درمان هنوز واکسن نگرفته‌اند، درصورتی ‌که آنها بیشترین مواجهه را با این ویروس دارند.»

ساور می‌گوید: ‌آی سی یو بیمارستان یافت آباد پر از بیمار مبتلا به کروناست و پیک چهارم به‌طور رسمی شروع شده است: «زمانی که واکسن نباشد، کنترل بیماری سخت‌تر می‌شود، نمی‌توان تنها با رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی و رفتارهای بهداشتی ویروس را کنترل کرد، چرا که مردم خسته شده‌اند و رفت‌وآمدشان هم بیشتر از قبل است.»

خرید واکسن و سرعت بخشیدن به واکسیناسیون به‌خصوص در گروه‌های حساس و کادر درمان، مطالبه حسین قناعتی، رئیس اتاق فکر ستاد فرماندهی عملیات مدیریت کرونای تهران هم هست. او به همشهری می‌گوید که دولت و مسئولان وزارت بهداشت برای تامین واکسن مورد نیاز، برنامه‌ریزی دقیقی نداشتند، هر چند که به اعتقاد او این موضوع تنها شامل تهیه واکسن نمی‌شود و از ابتدای شیوع کرونا، شاهد چالش‌هایی بوده‌ایم. به‌گفته او، تهیه نکردن واکسن، یکی از نشانه‌های ضعف در مدیریت بحران کروناست. به‌گفته قناعتی، برای خروج از این بحران باید زودتر واکسن خریداری شود و تنها منتظر تولید واکسن داخلی نماند.

منتظر واکسن ایرانی بمانیم؟
دومین روز دی‌ ماه بود که فاز اول تست انسانی واکسن کرونای تولیدی بنیاد برکت ستاد اجرایی فرمان امام آغاز شد. ۲‌ماه بعد، یعنی نهم اسفند هم مؤسسه سرم‌سازی رازی، تست انسانی واکسن کووپارس را کلید زد، حالا گفته می‌شود قرار است فازهای دوم و سوم واکسن برکت با هم ادغام شود و خردادماه به تولید عمومی برسد. تا آن زمان تکلیف چیست؟ مصطفی قانعی، رئیس کمیته علمی ستاد مقابله با کرونا به همشهری می‌گوید:« تا آن زمان باید واکسن‌های ایرانی را پیش‌خرید کرد تا با حمایت از آنها بتوان به تولید بیشتر رسید. ما سال‌ها به واکسن کرونا نیاز خواهیم داشت، یعنی با یک مرحله واکسیناسیون، به نتیجه نمی‌رسیم، بنابراین جهت قطع زنجیره شیوع، پیشنهاد داده‌ایم تا بودجه‌ای برای معاونت علمی جهت حمایت از دانش بنیان‌ها و بودجه‌ای برای صندوق توسعه درنظر گرفته شود و... تا بتوان از تولید داخل حمایت کرد.»

باید واکسن پیش خرید می‌کردیم
قانعی به نکته دیگری اشاره می‌کند. به‌گفته او، یکی از دلایلی که منجر شد تا ایران از خرید و شروع واکسیناسیون عمومی عقب بماند. خودداری از شرکت در فازهای تحقیقاتی شرکت‌های تولیدکننده واکسن است:« اگر ما قبلا در فاز تحقیقاتی تولید واکسن شرکت‌های مختلف شرکت کرده بودیم و واکسن‌ها در ایران هم تست شده بود، حالا سهمیه قابل‌توجهی برای خرید واکسن داشتیم، اما ایران حاضر نشد دراین مطالعات شریک شود و خرید واکسن را منوط به پایان فازهای تحقیقاتی آن کرد.»

قانعی می‌گوید: شرکت‌های تولیدکننده واکسن، متعهد شده بودند تا مقدار زیادی واکسن در اختیار شرکت‌های همکاری‌کننده در فاز مطالعاتی قرار دهند. آنها در اولویت قرار گرفتند و ما از این دایره خارج شدیم. هم‌اکنون بیش از ۴۰ درصد کشورهای پیشرفته واکسن‌های مورد نیازشان را پیش‌خرید کرده‌اند. به‌گفته او، بسیاری از کشورهای همسایه ایران، به این شکل توانسته اند سهمیه واکسن دریافت کنند، چرا که آنها خودشان تولیدکننده نبودند.

نیاز کشور به ۱۰۰میلیون دوز واکسن
در این شرایط رئیس کمیته علمی ستاد مقابله با کرونا معتقد است که شروع واکسیناسیون، مسئله اصلی نیست، بلکه تامین واکسن در جریان واکسیناسیون، اهمیت بیشتری دارد: «ما برای ایمن کردن جمعیت کشور، به بالای ۱۰۰ میلیون دوز واکسن نیاز داریم تا بتوانیم ۵۰میلیون نفر را واکسینه کنیم، در دنیا چنین موجودی‌ای وجود ندارد و کسی هم این میزان واکسن به ما نمی‌فروشد.

به همین دلیل است که چالش واکسن، تنها با تولید داخل در طولانی مدت حل می‌شود. این درحالی است که تا خرداد سال آینده، واکسن داخلی به مرحله تولید نخواهد رسید.» به‌گفته او، ایران برای عقب نماندن از فرایند واکسیناسیون باید از قبل وارد فاز تحقیقاتی می‌شد و بخش قابل توجهی واکسن خریداری می‌کرد: «تا خردادماه ممکن است ۶ تا ۷ میلیون دوز واکسن وارد کشور شود که برای نیمی از این میزان، می‌توان واکسیناسیون انجام داد، درحالی‌که باید واکسیناسیون به ۷۰درصد جمعیت برسد.»

کشورهای همسایه چه وضعیتی دارند؟
بررسی‌ها نشان می‌دهد تاکنون بیش از ۲۰۵.۳ میلیون دوز واکسن در جهان تزریق شده. براساس اعلام نیویورک تایمز، تاکنون واکسن فایزر-بیون تک در ۶۵ کشور، واکسن آکسفورد-آسترازنکا در ۴۶ کشور، واکسن مدرنا در ۲۷ کشور، واکسن سینوفارم-پکن در ۱۱ کشور، واکسن گامالیا (اسپوتنیک وی) در ۱۰ کشور، واکسن سینوواک در۶ کشور، واکسن سینوفارم-ووهان در ۲ کشور، واکسن بهارات بیوتک (کواکسین) در یک کشور و واکسن جانسون و جانسون نیز در یک کشور استفاده شده است. آمارها نشان می‌دهد که از میان کشورهای همسایه، امارات با واکسیناسیون ۶۵ درصد جمعیت خود در صدر جدول قرار دارد و پس از آن کشورهای بحرین و ترکیه قرار می‌گیرند. ترکیه طی ۲‌ ماه توانسته به ۱۰درصد از جمعیت ۸۴ میلیونی‌اش واکسن تزریق کند.

روسیه به‌عنوان یکی از سازندگان واکسن کرونا، با آغاز واکسیناسیون عمومی از آذرماه، توانسته به ۲.۶۷ درصد جمعیت ۱۴۶ میلیونی‌اش واکسن تزریق کند. همچنین بحرین با استفاده از واکسن فایزر، سینوفارم چینی و اسپوتنیک روسی، ۱۷.۵ درصد جمعیت، قطر با استفاده از فایزر، ۴.۹ درصد جمعیت و کویت با واکسن فایزر، ۴.۱ درصد جمعیت کشورشان را واکسینه کنند. همچنین عربستان سعودی با ۳۴.۸ میلیون نفر جمعیت، بیش از ۲.۲۴ درصد مردمش را ایمن کرده است. از میان این کشورها، ایران اما شرایط نامطلوبی دارد و به‌نظر می‌رسد این وضعیت، شیوع کرونا در کشور را دامن می‌زند.

ورود بیش از یک‌میلیون دوز واکسن استرازنیکا تا اوایل فروردین
از ورود نخستین محموله واکسن ضدکرونای روسی به ایران، بیش از یک‌ماه می‌گذرد. نخستین محموله شانزدهم بهمن وارد شد که با آن نزدیک به ۱۰ هزار نفر واکسینه شدند. یک هفته بعد دومین محموله برای واکسیناسیون ۱۰۰هزار نفر به ایران فرستاده شد و به‌گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو قرار است هر ۱۰ روز یک‌بار محموله جدیدی وارد شود.

براساس اعلام کیانوش جهانپور، تا پانزدهم اسفند، ۵۷۰هزار دوز واکسن کرونای روسی و سینوفارم چینی وارد شده که سهم اسپوتنیک وی ۳۲۰ هزار دوز و سینوفارم چینی ۲۵۰ هزار دوز است. این میزان واکسن قابل استفاده برای ۲۵۸هزار نفر است. حالا خبر می‌رسد که قرار است ۲۰۰ هزار دوز واکسن روسی دیگر هم به ایران فرستاده شود.

به‌گفته جهانپور، تا پایان سال ۱۴۰۰ هم قرار است بیش از ۱۸۰ میلیون دوز واکسن کرونا تزریق ‌شود که سهم واکسن داخلی ۱۲۰ میلیون دوز خواهد بود. مسئولان وزارت بهداشت می‌گویند: تاکنون ۲۱ میلیون دوز واکسن کرونا به‌صورت مستقیم و همچنین از طریق سبد کوواکس سازمان بهداشت جهانی خریده شده که به‌تدریج وارد کشور می‌شود و تا روزهای ابتدایی ۱۴۰۰ هم قرار است یک‌ میلیون‌ و ۲۰۰ هزار دوز واکسن استرازنیکا وارد کشور شود. گفته می‌شود اولویت دوم تزریق واکسن کرونا از ۲۸ اسفند تا ۸ فروردین ۱۴۰۰ با ورود این محموله آغاز می‌شود.