شاغلان حرفه‌‎های سخت و زیان‌آور از چه حقوقی برخوردارند؟

شرایط فیزیکی و روانی برخی مشاغل، باعث ورود فشار بیشتری به کارگران شاغل در آن حوزه می‌شود. این دسته از شاغلان تحت عنوان مشاغل سخت و زیان‌آور، مورد حمایت هستند و کسانی که به این شغل‌ها مشغولند، نسبت به کارگران عادی از حقوق بیشتری برخوردارند.

کد خبر: ۱۰۱۶۹۶۱

تاریخ: ۰۴ آذر ۱۳۹۹ - ۰۷:۵۷

شرایط فیزیکی و روانی برخی مشاغل باعث ورود فشار بیشتری به کارگران شاغل در آن حوزه می‌شود. این دسته از شاغلان تحت عنوان مشاغل سخت و زیان‌آور مورد حمایت هستند و کسانی که به این شغل‌ها مشغولند، نسبت به کارگران عادی از حقوق بیشتری برخوردارند.

به گزارش «تابناک»؛ به موجب تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی، کار‌های سخت و زیان‌آور، کار‌هایی هستند که در آن‌ها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیراستاندارد بوده و بر اثر اشتغال کارگر، تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت‌های طبیعی (جسمی و روانی) در وی ایجاد و این شرایط دشوار منجر به بیماری‌های شغلی و عوارض ناشی از آن می‌شود.

کارگرانی که در این شغل‌ها مشغولند، در معرض آسیب‌های جسمی و روانی هستند و به همین دلیل، قوانین برای آن‌ها تسهیلاتی فراهم کرده است تا به‌عنوان مثال زودتر بازنشسته شوند و از مزایای بازنشستگی استفاده کنند.

مشاغل سخت کدامند؟

کار‌های زیر از جمله مصادیق کار‌های سخت و زیان‌آور است: کار‌هایی که شاغلان آن عهده‌دار تهیه مواد منفجره، خنثی کردن بمب، تهیه مواد سریع‌الاشتعال و اطفای حریق هستند؛ کار در معادن زیر زمین یا روی زمین و اشتغال در تونل‌ها و راهرو‌های سرپوشیده؛ تخلیه مواد مذاب یا کار در مجاورت کوره‌های ذوب به‎گونه‌ای که شاغل در معرض مستقیم حرارت و بخار زیان‌آور متصاعد از کوره‌ها باشد و کار با مواد شیمیایی زیان‌آور از طریق خرد کردن، آسیاب کردن، جدا کردن، جابه‌جا کردن، پر کردن، خالی کردن، مخلوط کردن، پاشیدن و در معرض حالات مختلف آن قرار گرفتن را نیز باید به لیست کار‌های سخت و زیان‌آور اضافه کرد.

کار در محیط‌هایی که سر و صدا بیش از حد آستانه مجاز بوده و زمینه بیماری‌های گوش یا کری روانی را فراهم می‌سازد؛ کار در محیط آلوده به عوامل بیولوژیکی زیان‌آور از قبیل کار در بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها؛ کار در فضای باز در ارتفاع بیش از پنج متر روی دکل‌ها، اتاقک‌های متحرک، داربست‌های و اسکلت‌ها؛ کار در تونل انجماد؛ کار روی خطوط و تاسیسات برق‌دار ۶۳ کیلوولت و بالاتر؛ کار در محیط‌های با فشار محیطی بیش از حد مجاز از قبیل غواصی و نیز کار روی وسایل ایمنی و حفاظتی خسته‌کننده در شرایط محیطی نامساعد که در طول مدت کار شاغلان را در وضعیت نامطلوب جسمی تحت فشار قرار دهد؛ کار در شرایط و محیط‌های متعفن نظیر کار در گنداب رودها، کشتارگاه‌ها، حمل پوست خام حیوانات و دباغی؛ رانندگی ماشین‌آلات سنگین راهسازی از قبیل بولدوزر، غلتک‌های ویبرده و… مصادیق دیگر کار سخت و طاقت فرساست که در قانون آمده است.

البته سایر مشاغل هم می‌توانند در صورت دارا بودن شرایط، درخواست خود را برای استفاده شاغلان از مزایای آن ارائه دهند.

مرجع تعیین مشاغل سخت

تعیین سخت و زیان‎آور بودن مشاغل بر حسب درخواست کارگر، کارفرما، تشکل‌ها، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی در هر کارگاه با بررسی سوابق، انجام بازدید و بررسی شرایط کار توسط کارشناسان بهداشت حرفه‌ای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بازرسان کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و با تایید توسط کمیته‌های بدوی و تجدید نظر استانی صورت می‌گیرد.

برای تعیین و شناسایی سخت و زیان‌آور بودن مشاغل، کمیته‎ای پنج نفره در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تشکیل می‌شود که این کمیته مرکب از معاون روابط کار سازمان کار و امور اجتماعی استان، معاون امور بیمه‌ای اداره‎کل تامین اجتماعی استان، کارشناس مسئول بهداشت حرفه‎ای معاونت بهداشتی و نماینده کارگران و کارفرمایان است؛ بنابراین، بیمه‎شدگان تامین اجتماعی و همه متقاضیانی که حرفه خود را جزو مشاغل سخت و زیان‎آور به شمار می‌آورند، می‎توانند فرم درخواست خود را برای استفاده از مزایای این قانون ارائه دهند تا در کمیته مورد نظر مورد بررسی قرار بگیرد.

حمایت‌های قانونی از کارگران

کارفرمایان همه کارگاه‌های مشمول قانون تامین اجتماعی که تمام یا برخی از مشاغل آن‌ها حسب تشخیص مراجع ذی‏صلاح سخت و زیان‌آور اعلام شده یا خواهند شد، مکلف شده‌اند ظرف دو سال از تاریخ تصویب این قانون نسبت به ایمن‌سازی عوامل شرایط محیط کار مطابق حد مجاز و استاندارد‌های مشخص‎شده در قانون کار و آیین‌نامه‌های مربوط و سایر قوانین موضوعه در این زمینه اقدام کنند.

افرادی که حداقل ۲۰ سال متوالی و ۲۵ سال متناوب در کار‌های سخت و زیان‌آور مخل سلامتی اشتغال داشته و در هر مورد حق بیمه مدت مذکور را به سازمان پرداخته باشند، می‌توانند تقاضای مستمری بازنشستگی کنند.

هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کار‌های سخت و زیان‌آور ۱.۵ سال محاسبه می‌شود.

متقاضیان استفاده از تسهیلات قانون بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور در صورتی که در تمام سال‌های خدمت در مجموع به اندازه یک سال غیبت داشته باشند، شرایط بازنشستگی‌شان از حالت توالی خارج نمی‌شود و همچنان می‌توانند با ۲۰ سال متوالی کار در مشاغل سخت و زیان‌آور بازنشسته شوند.

به استناد ماده ۶۵ قانون کار، مرخصی سالیانه کارگرانی که به کار‌های سخت و زیان‌آور اشتغال دارند، ۵ هفته است.

استفاده از این مرخصی، حتی‌الامکان در دو نوبت و در پایان هر ۶ ماه کار صورت می‎گیرد.

ذکر این نکته ضروری است که برخی ایام چنانچه در فواصل اشتغال به کار‌های سخت و زیان‌آور واقع شوند، به‌عنوان سابقه اشتغال فرد در کار‌های سخت و زیان‎آور محسوب می‌شوند که از جمله آن‌ها می‎توان به تعطیلات هفتگی، تعطیلات رسمی، ایام استفاده از مرخصی استحقاقی، ایام استفاده از مرخصی بابت ازدواج یا فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان و ایام استفاده از مرخصی استعلاجی و استراحت پزشکی اشاره کرد.

همچنین انجام کار‌های خطرناک، سخت و زیان‌آور و نیز حمل بار بیش از حد مجاز با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی، برای کارگران زن ممنوع است.

ضمن اینکه در مواردی که به تشخیص پزشک سازمان تامین اجتماعی، نوع کار برای کارگر باردار خطرناک یا سخت تشخیص داده شود، کارفرما باید تا پایان دوره بارداری وی، بدون کسر حق‌السعی، کار مناسب‌تر و سبک‌تری به او ارجاع دهد.