دلایل بروز سرگیجه و راه های درمان آن

سرگیجه یک اصطلاح عمومی است که برای توصیف طیف وسیعی از احساسات، مانند احساس خستگی، عدم تعادل، ضعف یا ناپایداری استفاده می‌شود. سرگیجه یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه بزرگسالان به پزشک است.  سرگیجه به ندرت بیماری تهدیدکننده زندگی محسوب می‌شود.  درمان سرگیجه بستگی به علت سرگیجه دارد.

کد خبر: ۱۰۱۴۱۱۷

تاریخ: ۱۹ آبان ۱۳۹۹ - ۱۴:۳۱

به گزارش «تابناک»،   سرگیجه (Dizziness) واژه‌ای است که احساس گیجی و دور خوردن سر در حالت نامتعادل را توصیف می‌کند. برای اینکه به پزشک خود شرح دهید که چه حسی دارید، می‌توانید از این واژه‌ها هم استفاده کنید:
احساس عدم تعادل (disequilibrium): زمانی که شما احساس ثبات نمی‌کنید.

احساس سبکی سر (lightheaded): زمانی که شما کسل و گیج و منگ هستید یا اینکه احساس می‌کنید که الان غش خواهید کرد.

احساس دوران سر (vertigo): احساس سرگیجه زمانی که حرکت نمی‌کنید.

علت سرگیجه چیست؟

عوامل زیادی هستند که باعث احساس سرگیجه و خستگی در شما خواهند شد. گاهی عوامل موقت باعث ایجاد سرگیجه می‌شوند و به همان سرعتی که می‌آیند برطرف خواهند شد. اگر شما غالباً احساس سرگیجه، خستگی و بی‌حالی دارید؛ برای تشخیص بهتر موضوع باید به پزشک مراجعه کنید.

سرگیجه به علت قند خون پایین

بدن برای تامین انرژی خود به قند و یا گلوکز نیاز دارد.  زمانی که سطح قند خون بدن پایین بیاید، شما احساس سرگیجه و خستگی خواهید داشت و در بدنتان احساس لرزش دارید.

قند خون پایین غالباً از عوارض انسولین و دیگر داروهاییست که برای درمان دیابت از آن‌ها استفاده می‌شود. این دارو‌ها در اصل سطح قند خون بدن را پایین می‌آورند، ولی اگر دوز مصرفی آن‌ها به درستی رعایت نشود، سطح قند خون می‌تواند به سرعت پایین رود.

اگر فرد به دیابت مبتلا نباشد، امکان ابتلا به هیپوگلیسمی (hypoglycemia) وجود دارد. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که فرد برای مدت زمانی غذا نخورد و یا بدون اینکه چیزی بخورد مقدار زیادی الکل مصرف کرده باشد.

دیگر نشانه‌های قند خون پایین شامل:

ضربان قلب بالا
عرق کردن زیاد
لرز شدید
گرسنگی
بی‌قراری
گیجی
مواد غذایی سرشار از کربوهیدرات به سرعت می‌توانند سطح قند خون را به مقدار نرمال برگردانند. در موقع افت قند خون توصیه می‌شود که فرد یک لیوان آب میوه بنوشد یا اینکه یک آبنبات را درون دهان خود مزه مزه کند. بعد از اینکه مقداری حال عمومی فرد مساعد شد، باید از مواد غذایی مغذی تغذیه کند.

اگر به صورت مداوم حالت هیپوگلیسمی به فرد دست بدهد، لازم است که دارو‌های دیابتی فرد یک بار دیگر تنظیم شوند. برای اینکه سطح قند خون در طول روز ثابت بماند بهتر است که در طول روز از وعده‌های غذایی متعدد با حجم کم استفاده کرد.

سرگیجه بر اثر فشار خون پایین

زمانی که خون در سطح کل بدن جریان دارد، فشاری را به دیواره‌ی رگ‌ها وارد می‌کند که به آن فشار خون گفته می‌شود. زمانی که فشار خون افت می‌کند فرد ممکن است احساس سرگیجه، سبکی سر یا بی‌حالی را تجربه کند.

برخی دیگر از نشانه‌های فشار خون پایین عبارتند از:

حالت تهوع
تشنگی
تاری دید
نفس‌های سریع و سطحی
رنگ پریدگی
اختلال در تمرکز

عواملی همچون مشکلات قلبی، مصرف برخی داروها، جراحت‌های جدی، از دست رفتن آب بدن و کمبود ویتامین‌ها می‌توانند سبب افت فشار خون شوند.  اگر این اختلالات و مشکلات حل شوند، فشار خون شما به حالت طبیعی خود بازخواهد گشت.

روش‌هایی که باعث افزایش فشار خون خواهد شد عبارتند از:

اضافه کردن نمک بیش‌تر به رژیم غذایی
نوشیدن آب بیش‌تر برای افزایش میزان حجم خون بدن
پوشیدن جوراب‌های واریس (support stockings)
↑کم خونی و ارتباط آن با سرگیجه

گلبول‌های قرمز خون، اکسیژن را به اندام‌ها و بافت‌های بدن منتقل می‌کنند. زمانی که به کم‌خونی (anemia) مبتلا هستید، بدن مقدار کافی گلبول قرمز نخواهد داشت، یا اینکه این سلول‌ها کار خود را به درستی انجام نخواهند داد. کمبود اکسیژن هم باعث احساس گیجی و بی‌حالی خواهد شد.

نشانه‌های کم‌خونی عبارتند از:

نفس کم آوردن
ضعف
ضربان قلب شدید
سردرد
دست و پای سرد
پوست رنگ پریده
درد سینه
خونریزی، کمبود مواد مغذی و ویتامین‌ها و نقص در مغز استخوان از جمله عوامل احتمالی به وجود آورنده‌ی کم‌خونی هستند.

سرگیجه به دلیل سردرد‌های میگرنی

میگرن از دیگر علائم سرگیجه است. سردرد‌های میگرنی (Migraines) از نوع سردرد‌های شدید نبض‌دار هستند که معمولا چند ساعت تا چند روز طول می‌کشد.

افراد درگیر میگرن علاوه بر سردرد ممکن است علائم دیگری را تجربه کنند؛ مانند:

تغییرات در دید، مانند دیدن فلش‌های نوری و رنگ در میدان دید
حالت تهوع و استفراغ
حساسیت به نور و صدا
احساس سبکی سر
بی‌حالی

افراد مبتلا به میگرن، حتی در صورتی که سردرد هم نداشته باشند، می‌توانند احساس سرگیجه و دوران سر را تجربه کنند. حس دوران سر از چند دقیقه تا چند ساعت ادامه خواهد داشت. برای جلوگیری از بروز سردرد‌های میگرنی، فرد باید از عوامل تحریک‌کننده‌ی بروز میگرن مانند الکل، کافئین و لبنیات دوری کند.

دارو‌های میگرن در دو فرم عرضه می‌شوند:

دارو‌های پیشگیرانه. مانند دارو‌های ضد افسردگی و دارو‌های ضد تشنج – این دارو‌ها از بروز میگرن پیش از وقوع جلوگیری خواهند کرد.
دارو‌های کاهش‌دهنده‌ی درد. مانند دارو‌های مسکن غیر استروئیدی (NSAID pain relievers) و دارو‌های گروه تریپتان (triptan). مصرف این دارو‌ها به محض شروع درد‌های میگرنی بسیار کمک‌کننده خواهند بود.

تاثیر مصرف دارو در بروز سرگیجه

برخی از دارو‌ها موجب سرگیجه و بی‌حالی می‌شوند و این مسئله جز عوارض جانبی آن‌ها به شمار می‌رود، این دارو‌ها عبارتند از:

دارو‌های ضد افسردگی مانند فلوکستین (fluoxetine) و ترازودون (trazodone)
دارو‌های ضد تشنج مانند والپروات (divalproex)، گاباپنتین (gabapentin) و پرِگابالین (pregabalin)
دارو‌های پایین آورنده‌ی فشار خون مانند مهارکننده‌های آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین (ACE inhibitors)، مسدود‌کننده‌های بتا (beta-blockers) و دارو‌های ادرار‌آور (diuretics)
ریلکس‌کننده‌های عضلات مانند سیکلوبنزاپرین (cyclobenzaprine) و متازولون (metaxalone)
قرص‌های خواب همچون دیفن‌هیدرامین (diphenhydramine)،   تمازپام (temazepam)، زولپیدم (zolpidem) و سزوپیکلون (eszopiclone)
اگر هر کدام از این دارو‌ها را مصرف می‌کنید و باعث احساس سرگیجه و بی‌حالی شما می‌شود؛ از پزشک خود بخواهید که دوز دارو را تغییر داده و یا آن را با داروی دیگری جایگزین کند.

نقش ریتم غیر طبیعی قلب در احساس گیجی سر

ریتم طبیعی قلب آوای لاب‌- داب را ایجاد می‌کند. زمانی که ضربان قلب غیر طبیعی باشد یا به اصطلاح فرد به آریتمی قلبی (arrhythmia) مبتلا باشد، قلب بسیار آهسته و یا سریع‌تر از حالت عادی خواهد زد. حتی گاهی امکان دارد که ضربان قلب به صورت کامل متوقف شود.

علاوه بر سرگیجه و بی‌حالی دیگر نشانه‌های آریتمی قلبی عبارتند از:

غش کردن و از حال رفتن
نفس کم آوردن
درد سینه

پزشک با تجویز دارو‌های رقیق‌کننده‌ی خون یا دارو‌های کنترل‌کننده‌ی فشار خون می‌تواند ریتم نامنظم قلب شما را درمان کند. از مصرف خودسرانه‌ی کافئین، الکل و دارو‌های سرماخوردگی خودداری کنید. این مواد باعث اختلال در ریتم قلبی شما خواهند شد.

سندروم خستگی مزمن از جمله علت‌های سرگیجه

سندروم خستگی مزمن (Chronic fatigue syndrome (CFS)) عارضه‌ای است که در آن حتی بعد از یک خواب خوب هم فرد احساس خستگی بیش از حد دارد. علائم این سندروم شامل احساس سرگیجه و دشوار بودن حفظ تعادل است.

سندروم خستگی مزمن احتمالا با این علائم همراه است:

مشکلات خواب
مشکلات حافظه و عدم تمرکز
درد ماهیچه‌ها و مفاصل
سردرد
آلرژی و حساسیت به مواد غذایی، دارو‌ها و یا دیگر ترکیبات

درمان سندروم خستگی مزمن شاید سخت باشد، چرا که انواع مختلفی دارد و در هر کسی به شکلی خاص بروز می‌کند. پزشک شما علائم منحصر به فرد شما را با دارو و جلسات مشاوره‌ای برطرف خواهد کرد

سرگیجه به دلیل التهاب گوش داخلی

عفونت‌های ساده‌ای که در طول سرماخوردگی یا آنفولانزا رخ می‌دهند می‌توانند باعث التهاب نورون‌های بخش دهلیزی گوش داخلی (vestibular) شوند. این نورون‌ها پیام‌ها را از گوش به مغز می‌برند و باعث می‌شوند که شخص سرپا ایستاده و تعادل خود را حفظ کند. تورم سیستم دهلیزی گوش داخلی باعث سرگیجه و احساس دوران سر خواهد شد. گاهی هم شخص احساس بی‌حالی و خستگی خواهد داشت.

نشانه‌های بیماری التهاب گوش داخلی عبارتند از:

حالت تهوع و استفراغ
عدم تمرکز
تاری دید

یک ویروس می‌تواند باعث بیماری التهاب گوش داخلی شود؛ بنابراین آنتی‌بیوتیک نمی‌تواند اثربخش باشد، اما سرگیجه و باقی علائم بعد از چند روز برطرف خواهد شد.

از دست رفتن آب بدن دلیلی برای سرگیجه

از دست رفتن آب بدن یا دهیدراته شدن (Dehydration) زمانی اتفاق می‌افتد که بدن آب و مایعات کافی را دریافت نکند. اگر فرد مقدار کافی آب ننوشد؛ دهیدراته خواهد شد. معمولا در فصل‌های گرم سال افرادی که مجبور هستند ساعت‌های طولانی در فضای باز کار یا ورزش کنند به این عارضه دچار می‌شوند.

علائم از دست رفتن آب بدن عبارتند از:

سرگیجه
بی‌حالی
عدم دفع ادرار یا حجم کم ادرار
گیجی

برای حل این مشکل باید به مقدار کافی آب نوشید یا محلول‌های الکترولیت مانند گیترید (Gatorade) مصرف کرد. اگر فرد مقدار زیاد‌ی آب از دست داده باشد، باید به بیمارستان مراجعه کند و مایعات درون وریدی (intravenous (IV) fluids) دریافت کند.

برای درمان سرگیجه به چه دکتری مراجعه کنیم؟

اگر به صورت مرتب دچار سرگیجه و بی‌حالی می‌شوید، برای یافتن علت موضوع هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. اگر نشانه‌ها و علائم وخیم‌تری دارید با پزشک خود تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان‌ها مراجعه کنید. از جمله این علائم عبارتند از:

غش کردن، از حال رفتن و یا کم شدن درجه‌ی هوشیاری
تشنج
تاری و از دست دادن دید
استفراغ شدید
تپش قلب
درد سینه
گیجی
تب بالا
مشکلات در صحبت کردن

به طور کلی اگر دچار سرگیجه شدید، ناگهانی یا طولانی‌مدت و ناشناخته هستید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. اگر در معرض سرگیجه شدید همراه با هر کدام از علائم بالا هستید، مراقبت‌های اورژانسی را دریافت کنید.

پیشگیری از سرگیجه

در حالت کلی، کار‌های کمی وجود دارد که می‌تواند از سرگیجه و بی‌حالی شما جلوگیری کند.  ولی می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

در طول روز مقدار مناسبی آب بنوشید، این‌کار مانع از این می‌شود که بدن آب خود را از دست بدهد.
مصرف الکل را متوقف کنید یا مقدار مصرف را محدود کنید.
به آهستگی وضعیت خود را از حالت خوابیده به حالت نشسته تغییر دهید.
برای جلوگیری از بروز تصادفات رانندگی اگر احساس سرگیجه دارید؛ رانندگی نکنید و یا کار‌های سنگین انجام ندهید. به حالت نشسته در جای خود بدون حرکت بمانید تا احساس سرگیجه برطرف شود.

نشانه‌های اصلی سرگیجه ناشی از کرونا چیست؟

علاوه بر آنچه مورد اشاره قرار گرفت، این روز‌ها به دلیل شیوع ویروس کرونا مشاهده شده است که برخی از مبتلایان به این ویروس دچار سرگیجه می‌شوند. در رابطه با این مهم نیز مطالب زیر می‌تواند کمک کننده باشد.

در این باره دکتر عبدالحمید حسین‌نیا، متخصص گوش، حلق و بینی با بیان این‌که ویروس کرونا یک ویروس جدید است و شواهد علمی از آن هنوز در کتاب‌ها وارد نشده است، به «برنا» گفت: در جریان همه‌گیری کرونا مشاهده کردیم که سرگیجه در بین بیماران زیاد است.

در التهاب عصب دهلیزی که عصب مربوط به تعادل است، برخی ویروس‌ها دخالت دارند و ویروس کرونا هم ممکن است در این امر دخیل باشد. وی با بیان این‌که سرگیجه ممکن است در سایر عفونت‌های ویروسی نیز رخ بدهد، تصریح کرد: ویروس تبخال، آنفلوآنزا، سرخجه، سیتومگالوویروس و ویروس اپشتین بار نیز می‌توانند به التهاب عصب دهلیزی منجر شوند؛ اما کووید-۱۹ بحث جدیدی است و این موضوع یک فرضیه است و هنوز به‌صورت مطالعه به آن پرداخته نشده است.

وی درباره تفاوت سرگیجه‌های ناشی از ابتلا به کرونا و سایر سرگیجه‌ها گفت: سرگیجه در بیماری‌هایی مانند منیر و میگرن نیز اتفاق می‌افتد؛ همچنین برخی افراد دچار سرگیجه‌های وضعیتی می‌شوند که این نوع سرگیجه‌ها از قبل وجود داشته‌است، اما در مورد کسی که سابق بر این دچار سرگیجه نمی‌شده است، می‌توان به ویروس کرونا شک کرد؛ سرگیجه‌های مربوط به ویروس‌ها، گذرا هستند.

اگر یک نفر دچار سرگیجه شود در صورتی که این شرایط را داشته باشد، می‌توان به ویروس کرونا شک کرد؛ یکی این‌که حملات سرگیجه قبلاً وجود نداشته باشد و ناشی از بیماری‌های گفته شده نباشد؛ دوم آن‌که سرگیجه‌های ناشی از ویروس کرونا، با شدت و حدت بیشتری بروز می‌یابد، این سرگیجه‌ها، دورانی است و تب و حالت تهوع و عدم تعادل را نیز به‌همراه دارد؛ پس از مدتی این علایم فروکش می‌کند و پس از بهبودی نیز دیگر عود نمی‌کند. وی با بیان این‌که گوش انسان دو بخش تعادلی و شنوایی دارد، ادامه داد:

سرگیجه ناشی از ویروس کرونا، با علایم شنوایی همراه نیست یعنی در سرگیجه ناشی از ویروس کرونا وزوز گوش و کم‌شنوایی وجود ندارد. این متخصص گوش و حلق و بینی با بیان این‌که شناسایی این علایم راهی برای پژوهشگران گشوده است، خاطرنشان کرد: این یک فرضیه است و در پژوهش‌های آینده شاهد آمار و ارقام مربوط به شیوع سرگیجه در بین بیماران کرونا خواهیم بود.